Bange bibliotheken

Het is toch wel wat in bibliotheekland. Het rommelt. Niet alleen in de lokale bibliotheek, maar ook in de landelijke bibliotheek. Of eigenlijk bibliotheken? Bij de VOB gaat het volgens mij niet zo lekker.

Voorzitter gaat weg, directeur is al weg en 63% van de bibliotheken keert zich tegen vernieuwing in de bibliotheekwereld. Vernieuwing die in de bibliotheekwet vastgeklonken zit.

Maar nee, we moeten weer verder discussiëren over de concurrentie dat de landelijke digitale bibliotheek is voor de fysieke lokale bibliotheek.

Het is niet alleen een kwestie van concurrentie, maar ook een kwestie van geld. Geld voor lokale bibliotheken wordt ingezet voor landelijke projecten. Lokale bibliotheken zijn bang om dat geld kwijt te raken, zonder er iets voor terug te krijgen. Ik kan me er alles bij voorstellen.

Echter moeten we onze eigen toko met hand en tand verdedigen? Zijn bibliotheken zo bang voor het digitale? Uiteraard gaat er veel geld naar landelijke projecten, maar mensen blijven naar de lokale bibliotheek komen.

Uiteindelijk zal het digitale het echt niet winnen van de fysieke bibliotheek.

Daarnaast de landelijke pas. Waarom moet dat allemaal zo moeilijk? Stel in dat je kunt inloggen met je Digid, krijg een pas toegestuurd door de Koninklijke Bibliotheek en ga lenen in Nederland. Je betaalt via de lokale bibliotheek, op basis van je postcode met de bijgevoegde acceptgiro. Bibliotheken blij, Koninlijke Bibliotheek blij.

Lijkt het erop dat bibliotheken niet verder willen in deze nieuwe wereld? Mensen willen gemak, maak het dan landelijk beschikbaar. Niet teveel poespas. Nu wordt er teveel gedacht dat alles bij elkaar gebracht moet worden. Maar alles is al bij elkaar bij de gemeenten, Belastingdienst en de overheid, inloggen met je Digid. Maak het systeem zo dat de gegevens gewoon doorgestuurd worden naar de Koninklijke Bibliotheek. En dat systeem is er al: IAM.

Hoe dan ook, onbegrijpelijk is dat bibliotheken hun lokale plekken willen behouden. Informatie bij zich willen houden en hun klanten. Klanten kijken nu al buiten de muren van de bibliotheken.

Desondanks, maak dan de service beter en ga niet zeuren om de vernieuwing te vertragen.

Ik wens de bibliotheken in ieder geval veel succes in deze zeer disruptieve (op alle vlakken) tijden. Binnen en buiten de muren van de bibliotheken.

Digitaal of toch fysiek?

Ik heb al lange tijd niet meer geblogd over bibliotheken. Alleen maar over Muziekweb en muziek. Het is even tijd om dat recht te breien.

Ik zit in de wekelijkse trein van Groningen naar Den Haag om morgen weer te kunnen werken in Rotterdam en pak nu weer mijn blogmoment.

De afgelopen twee weken waren hectisch m.b.t. de e-books van De Bibliotheek. Er was zo'n lange voorbereiding en toch ging het mis. Onvoldoende capaciteit en onduidelijke werking van het platform.

Ik snap het niet.

Daarnaast waren de bibliotheken ook in het nieuws, vanwege het rapport van o.a. Job Cohen over de toekomst van de bibliotheken. Bedoeld voor de gemeenteraadsverkiezingen die de komende maand eraan komen.

Er is al zoveel geschreven over bibliotheken, maar ik vind het toch een tweedeling die lijkt te komen. Enerzijds digitaal en anderzijds fysiek. Ik heb er eigenlijk altijd wel over geblogd. Er wordt ingezet op digitaal door middel van e-books, waardoor het sluiten van bibliotheken gerechtvaardigd wordt door gemeenteraden.

Er kan wel geroepen worden dat de fysieke kant van de bibliotheken zo belangrijk is, maar ondertussen doen de gemeenteraden toch wel wat ze zelf willen.

Door de invoering van een digitale bibliotheek geeft het bijna een legitieme reden om bibliotheken maar te sluiten. Mensen hoeven niet per se een smartphone te hebben of een tablet. Via de desktop kan net zo gemakkelijk een e-book gelezen worden.

Ik ben dus echt benieuwd welke kant het opgaat de komende jaren. Een rapport gemaakt door grote namen in Nederland zegt minder dan een groot platform vol met e-books volgeplempt door de uitgevers.

Ik hoop dan ook dat bibliotheekdirecteuren in het land juist de noodzaak van de fysieke bibliotheek kunnen benadrukken bij de subsidieverstrekkers in Nederland.

Digitaal is natuurlijk belangrijk in deze wereld, maar fysiek is minstens zo belangrijk. Al dan niet zelfs belangrijker dan digitaal.

Dan maar particulier?

Deze week werd bekend dat er weer een particulier initiatief voor een bibliotheek opgezet wordt. Dit keer relatief dicht bij de bekendste bibliotheek van Nederland, de OBA.

Na de Rotterdams Leeszaal West wordt nu in Amsterdam een 'Flexbieb' opgezet. Volgens de initiatiefnemers een volwaardige bibliotheek, gerund door vrijwilligers en ondersteund door gelden van diverse organisaties.

Het zal niet lang meer duren voordat dergelijke particuliere bibliotheken aankloppen bij het SIOB, de VOB en wellicht bij Bibliotheek.nl. Of denkt men het alleen wel af te kunnen?

Een ding is zeker: voor de 'echte' openbare bibliotheken is het een teken aan de wand. Deze goed-nieuws-berichten over bibliotheken, die door vrijwilligers worden gerund, kunnen de subsidieverstrekkers aansporen om nog meer te bezuinigen op het bibliotheekwerk.

Als vrijwilligers een bibliotheek kunnen runnen, waarom zijn er dan zoveel duurbetaalde bibliothecarissen in dienst? Het kan een legitieme vraag zijn bij ambtenaren en gemeentelijke bestuurders.

De openbare bibliotheken worden dan ook snel in kwaad daglicht gesteld: Te ver weg, te snel boete, te weinig open, etc. Het is geen wonder dat de liefhebbers van de bibliotheken (geen bibliothecarissen) zelf initiatieven ontplooien.

Wat blijft er dan in de bibliotheekwereld over? Straks zijn er particuliere bibliotheken, die de uitleenfunctie vervullen en daarnaast de huiskamerfunctie en de werkplekfunctie weten te krijgen.

Als openbare bibliotheek moet je dan op dit moment een goede keuze kunnen maken, wat je wilt als organisatie. Taalvaardigheid, mediawijsheid, leesvaardigheid zijn allemaal nu nog speerpunten van de openbare bibliotheken. Maar voor hoe lang nog, of moet er juist meer op ingezet worden?

De fablabs die nu opgezet worden, zijn ook een teken dat openbare bibliotheken de bakens verzetten. Nieuwe mogelijkheden zoeken en vinden. Iets waar openbare bibliotheken zeer goed in zijn: Het vinden en gebruiken van nieuwe media.

Niet voor niets werd er al vroeg ingezet op internet in de jaren '90 om de mensen kennis te laten maken met dit nieuwe medium. Inmiddels heeft (bijna) iedereen internet. Zo gaat dat ook met de fablabs.

Terug naar mijn verhaal over de particuliere initiatieven. Zij kunnen veel dingen overnemen die openbare bibliotheken nu in het takenpakket hebben. Echter voor hoelang? Zolang er geldverstrekkers zijn? Zolang er mensen zijn die erin geloven?

Dat geldt sowieso voor al het werk in de bibliotheken: Zolang er mensen in geloven, zullen er geldstromen naar de bibliotheken (openbaar en particulier) gaan. Zodra dat stopt, is het einde.

Het is dan ook nu zaak om te focussen op de zaken die je echt wilt als bibliotheek. Voordat je het door hebt, zijn er kapers op de kust, die de schat meenemen. 

Maar dan rijst ook de vraag: Hoe lang kunnen de huidige organisatiestructuren nog bestaan? Laten de particuliere initiatieven niet zien hoe het OOK kan?

Diverse vragen, maar wel vragen waar je over na moet denken als de openbare bibliotheek nog wilt behouden.

Censuur!

Opeens komt vandaag een tweet voorbij dat je niet negatief mag berichten over retail. Het lijkt wel censuur. Alsof het alleen maar een goednieuwsshow is.

Retail is een mooi middel om de uitleencijfers naar boven te krikken. Maar de bibliotheken zijn zoveel meer. Meerdere blogposts zijn er al door mij en anderen geschreven over de inhoud van de bibliotheken.

Iedereen is natuurlijk vrij om de vorm te kiezen om de bibliotheek in te richten. En dan niet alleen fysiek in te richten, maar ook door de diensten die je aanbiedt als bibliotheek.

De ene organisatie kiest voor retail, de andere kiest voor een eigen ingeslagen weg. Het is natuurlijk ook waar je zelf in gelooft en wat je zelf belangrijk vindt.

Uitleencijfers zijn een mooie set indicatoren hoe het gesteld is met de bibliotheek. Maar het is logisch dat een bepaalde manier, retail in dit geval, niet overal werkt.

Het is ook logisch dat bibliotheken kijken naar nieuwe mogelijkheden om bibliotheken te verbouwen. Retail is dan een mooi middel om de uitstraling van de bibliotheek weer op te frissen.

Echter moeten de mindere kanten van retail belicht worden. Niet altijd kan het goed werken. Zo gaat het ook met het 'echte' retail. Winkels worden soms omgebouwd, maar de resultaten blijven uit. Voor een grotere organisatie kan het betekenen dat er weer een nieuwe uitstraling komt. Voor kleinere winkels kan het de kop kosten.

Er gaat in bibliotheekland ook veel geld om in de ombouw van bibliotheken. Niet alleen de kasten worden aangepast, maar ook worden de medewerkers omgeschoold. Werkstromen worden aangepast, eigenlijk wordt alles aangepast. Kost veel geld.

En dan kosten de ontwikkelbureaus zelf natuurlijk ook nog geld. Iedereen moet geld verdienen en de bibliotheken betalen ervoor. Als de bibliotheken niet betalen, komen er minder inkomsten en dan wordt alles minder. Logisch.

Maar zoals ik al eerder zei, als bibliotheekorganisatie moet je zelf weten of je kiest voor retail of niet. Dan is het belangrijk om de plussen en vooral de minnen te weten. Alleen op basis daarvan kun je een evenwichtige beslissing nemen of je retail als redmiddel ziet.

Daarnaast is het natuurlijk ook mogelijk om te kiezen voor een andere insteek als bibliotheek. De maatschappelijke bibliotheek, de lerende bibliotheek, de werkende bibliotheek etc.

Je hoeft dan niet te kiezen voor retail om toch van belang te zijn als bibliotheek. Verschillende bibliotheken zijn bezig om zich daarop te richten.

Terug naar de titel van deze blogpost: Censuur! Ik denk dat het nu juist zaak is om open te zijn over wat er allemaal gebeurt in bibliotheekland. Niet voor niets zijn er verschillende platforms, Bibliotheek 2.0 en Biebtobieb, om kennis en ervaringen te delen met elkaar.

Als bibliotheken zijn we allemaal op hetzelfde punt: Het moet anders, het moet beter. Gelukkig zijn er verschillende initiatieven van mensen die dit inzien.

Censuur hoort nu dus totaal niet in bibliotheekland. We zijn geen communistisch land waar we moeten oppassen wat we zeggen en wat we doen. Gelukkig niet!

Als er bepaalde partijen zijn, die denken dat dat wel kan, dan horen zij niet in bibliotheekland te zijn.

Bibliotheek van de Bezuiniging

Deze week werd de Bibliotheek van de Toekomst gepresenteerd in Breda. Een mooie benaming voor een bibliotheek. Maar is het wel echt de bibliotheek van de toekomst?

Allereerst valt de volgende passage op op de website van de Bibliotheek Breda: "De bibliotheek wordt geconfronteerd met een aantal maatschappelijke trends zoals een toenemende digitalisering, mobiel internet, informatie-overload, mobiliteit van mensen, veranderend lees- en leengedrag, toenemende vergrijzing en verandering in vraag."

Dan vraag ik me af, waarom wordt men hiermee geconfronteerd? Het wordt bijna gesteld als een bedreiging voor de bibliotheek, de bibliotheek gaat ten onder aan deze trends. Niets is minder waar, deze zaken zijn allang bekend en moeten worden aangegrepen als kansen voor de bibliotheek.

De verdere invulling van de Bibliotheek van de Toekomst is maar karig. Het zijn juist bestaande producten en diensten, zoals bibliotheek aan huis en bibliotheek op school, die al beproefd door het land ingevoerd zijn.

Mijn eerste reactie op dit stuk was ook: Niks digital-only. Alleen de website wordt nog genoemd als een beter functionerende website, waar de klanten sneller en beter een nieuw boek kunnen vinden. In mijn ogen is de Bibliotheek van de Toekomst een digitale bibliotheek met veel werk- en leesplekken.

Waar blijven de medewerkers van de bibliotheek? Hoeven die dan niet meer ingezet te worden door de organisatie? Eerder in het stuk wordt immers genoemd dat de bibliotheek een aantrekkingskracht moet krijgen voor elke doelgroep.

Dat mis ik wel eens vaker in stukken en visies. De medewerkers. Er wordt veel gepraat over de technieken en methoden die gebruikt kunnen worden in de bibliotheek. Maar een bibliotheek draait voornamelijk nog om de mensen die werken in het pand. De aanjagers en de ondersteuners van de collectie en de inspiratie voor de klanten.

Natuurlijk zijn menskrachten duur voor bibliotheken, maar ze zijn het geld meer dan waard. Zij zijn degenen die de bibliotheken maken, zoals ze zijn, zoals ze voelen, zoals ze leven.

Een gemiste kans op alle vlakken in dit geval. De Bibliotheek van de Toekomst is niet alleen gericht op de technieken, maar vooral ook op de persoonlijke kant.

Ik ben benieuwd wanneer de echte Bibliotheek van de Toekomst opgericht wordt. In dit geval houden we alleen nog maar Bibliotheken van de Bezuiniging over.

Investeren voor de toekomst

In Texas weten ze wel hoe ze geld moeten spenderen aan een bibliotheek. Plannen daar omvatten de nieuwbouw van een bibliotheekpand dat 39 miljoen dollar moet kosten. Daarnaast worden twee filialen geleased voor de prijs van 1,3 miljoen dollar elk.

Een mooi voorbeeld daar was ook de inbreng van de inwoners van de plaats Round Rock, TX. Door middel van een enquête werden inwoners gevraagd of ze door middel van belastingverhoging wilden meebetalen aan het in stand houden van de bibliotheek. Slechte 13 procent gaf aan hier niet aan mee te willen doen.

Hoe anders is dat hier in Nederland. Ik vraag me af of mensen wel willen investeren in de bibliotheek. Uit recent onderzoek bleek dat mensen bezuinigingen op de openbare bibliotheek het minst zagen zitten.

Echter wordt er door de overheden kortzichtig bezuinigd op de dienstverlening van de bibliotheken. Er wordt niet eens naar de mening van de burgers gevraagd. Soms komen er kleine protesten, maar dat is dan ook alles.

In plaats van te protesteren tegen een sluiting is het beter om te zeggen dat men wil investeren in de bibliotheek door belastingverhoging. Maar volgens mij zijn we daarvoor te Nederlands.

Een eenduidige ondersteuning voor de bibliotheken is er niet. Er wordt teveel als individu gedacht, in plaats van als een groep inwoners van een wijk, een dorp of een stad. Als veel mensen denken: "Ik kom er niet" dan houdt het snel op voor bibliotheken.

Dat in steden alle filialen dicht gaan, is voor veel mensen slechts een voorbijgaand station. Men doet net alsof er niks aan de hand is. Terwijl dat erg jammer is.

Misschien moeten we dan toch onze aandacht vestigen op bedrijven. Vroeger werden bibliotheken opgericht door bedrijven om de werknemers er beter van te laten worden.

Ik denk dat dat nu ook maar weer eens moet.

Naar binnen gelokt of naar buiten gestuurd

Ik vind het nog steeds verwonderlijk. Geld wordt er genoeg besteed in deze wereld van bibliotheken, maar vaak nog op punten die geen toegevoegde waarde hebben voor de lokale bibliotheek.

Landelijk wordt er veel gedaan om de mensen naar de bibliotheek te lokken. Denk aan Lees Meer, eMuziek.nl, maar ook de crisis brengt de mensen naar de bibliotheek.

Echter lokaal worden de mensen naar buiten gestuurd of de mensen worden de bibliotheek niet eens in gelaten. Lokale overheden bezuinigen zoveel dat vestigingen moeten sluiten. In sommige steden blijft er maar één centrale vestiging over.

Naast sluitingen worden openingstijden gewijzigd, waardoor de mensen die nog werk hebben, de bibliotheek niet meer in kunnen.

Ouders komen naar de bibliotheek omdat de kinderboeken gewoonweg te duur worden. Vaak zijn kinderen gratis lid van de bibliotheek, kinderboeken kosten altijd geld.

Een bibliotheek op school kan niet beschouwd worden als een openbare bibliotheek, als een kenniswarenhuis voor een dorp of stad.

Ondersteuning is prima, maar de toegevoegde waarde van een bibliotheek is de inhoud en de daadwerkelijke betekenis in de maatschappij.

Een openbare bibliotheek is immers nog een baken in de samenleving, waar ideeën en gedachten samenkomen. Waar kennis wordt verspreid en gedeeld.

Zolang er niet meer geïnvesteerd wordt in de lokale omgeving, zullen de mensen alleen maar naar buiten gestuurd worden.

En landelijk komen er meer en meer initiatieven om de bibliotheken weer aantrekkelijk te maken, denk aan retail en de e-books die gepromoot worden.

Die tweestrijd tussen landelijk en lokaal gaat zich een keer opbreken. Hierdoor moet er een partij zeggen: Tot hier en niet verder.

Maar wellicht kunnen we het tij nog keren en de cijfers toch weer naar beneden laten duikelen.

Als de dienstverlening van de bibliotheken ondermaats wordt door de inzet van lager-geschoolde medewerkers, door de mindere toegang tot informatie en leesplezier, dan keren de mensen zich toch tegen de bibliotheek.

Willen we dit toch tegenhouden, dan zal er vooral op lokaal niveau beter nagedacht moeten worden over de inzet en het belang van de bibliotheek voor de omgeving.

We laten de bezoekers niet naar buiten sturen, maar lokken ze binnen met de beste dienstverlening die wij en zij kunnen wensen.

Crisis? Crisis!

De crisis is voor het boekenvak eigenlijk een zegen. Uitgevers, auteurs, boekhandels, bibliotheken en zelfs lezers doen er alles aan om te innoveren in deze tijden.

In dit stuk op de website van De Volkskrant wordt dit nog eens belicht. En is het nooit zo dat juist de dalen de hoogten inluiden?

We komen nog een mooie tijd tegemoet. Alles zal veranderen en in 2023 zullen we zeggen dat de crisis van het boekenvak een zegen was.

Tot die tijd doen we er alles aan om die verandering tot stand te brengen.

Opbrengst of verlies?

Bibliotheken worden gesloten, vestigingen veranderen de openingstijden. De verliezers zijn de leden, leners en bezoekers. De winnaars zijn de overheden die hun huishoudboekje weer op orde hebben voor de komende jaren.

Niet alleen zijn de bezoekers van de bibliotheken verliezers, maar ook de medewerkers natuurlijk.

Gisteren kwam ik een rapport tegen over de Texaanse bibliotheken en wat ze nu eigenlijk economisch opbrengen. Daaruit bleek dat elke gespendeerde dollar een opbrengst heeft van 4,42 dollar. Internationaal komt dit overeen met het gemiddelde.

Interessanter en belangrijker is natuurlijk wat de sociale opbrengst is van de bibliotheken. Onder sociaal is onder andere te verstaan wat het opbrengt bij de schoolprestaties, de maatschappelijke prestaties.

Om deze sociale prestaties te ondersteunen worden bibliotheken in basisscholen geopend, maar dat heeft nooit de allure van een openbare bibliotheek.

Het is een gemiste kans dat je als ouder met de kinderen niet meer gemakkelijk naar de bibliotheek kunt gaan. Snel, zonder drempels. Ouders zijn dan ook de verliezer en zij zijn minder geneigd zelf iets te lenen.

De kinderen en de scholen zijn de winnaars in dat geval. Echter moeten de schoolbibliotheken wel goed georganiseerd worden. Anders is iedereen een verliezer.

Maar wat zijn de sociale verliezen als een openbare bibliotheek gesloten worden? Zijn daar wel onderzoeken naar gedaan? Wat betekenen de omslag van openbare bibliotheken naar schoolbibliotheken?

Volgens mij zijn daar nog geen resultaten van. Daarvoor zijn de trends van schoolbibliotheken en opgedoekte openbare bibliotheken nog te vers.

Wat een sluiting opbrengt kan gemakkelijk berekend worden, maar wat er verloren wordt kan nooit meer terugverdiend worden.

De waarheid van cijfers

Gisteravond kwam ik de documentaire The Staircase 2 tegen op de televisie. Deze documentaire is een vervolg op de miniserie The Staircase, waarbij Michael Peterson gevolgd wordt in zijn rechtzaak.

Lang verhaal kort, zijn vrouw wordt dood gevonden onderaan de trap. Peterson wordt aangeklaagd voor moord en zit acht jaar in de cel. Na die acht jaar komt hij toch op borgtocht vrij, omdat de belangrijkste getuige in zijn eerste zaak gelogen heeft.

Deze zogenaamde deskundige weet totaal niet waar hij het over heeft. Experimenten worden zo gemaakt dat de uitkomst gunstig is voor het OM. Hij maakt de onderzoeksrapporten op zo'n manier dat Peterson veroordeeld wordt door de jury. Belangrijker is dat deze deskundige belangrijke uitslagen niet vermeldt. De advocaat van Peterson weet de rechter in 2011 te overtuigen dat er een nieuwe rechtzaak nodig is.

Dit is best een intrigerend stuk. Want hoe vaak worden er wel geen stukken weggemoffeld, resultaten worden mooier gemaakt dan ze daadwerkelijk zijn, etc.

Het blijft dan ook altijd oppassen voor mooie verhalen, voor oorzaken en gevolgen waardoor de waarheid mooier lijkt voorgespiegeld dan het in werkelijkheid is.

Uiteraard komen er nieuwe leden in bibliotheken, maar is er ook vaak een grote uitstroom. De plussen en minnen worden bij elkaar opgeteld.

Zijn er bijvoorbeeld 120 nieuwe leden en 100 leden schrijven zich uit, dan zijn er altijd 20 nieuwe leden. Echter zijn er ook 100 leden verdwenen. Waarom zijn die leden dan weg. Waarvoor kiezen zij voor een andere vrijetijdsbesteding?

In de bibliotheekwereld worden natuurlijk ook mooie cijfers voorgespiegeld, maar zijn er daarachter nog belangrijkere cijfers.

Maar zoals ik al eerder blogde, is het belangrijker om een geluksbibliotheek te maken dan een cijferbibliotheek.

Terug naar Peterson, want hij weet waarschijnlijk pas in 2014 of er een nieuwe rechtzaak komt. En zo moeten de bibliotheken ook wachten met wat er komen gaat de komende jaren.

Life is a waiting game - Corinne Bailey Rae

Retail en bibliotheken deel 73

Vorige week blogde ik over 3voor12 containersessies, dit waren natuurlijk de 3 On Stage sessies. Maar ik was ook in de vernieuwde winkel van (De Slegte+) Scholtens. Ik zag echter weinig vernieuwing in deze winkel.

De boeken staan nog steeds op dezelfde manier in de kasten. De kassa's staan nog op dezelfde plek, de informatieve boeken staan nog beneden, de romans staan nog op de begane grond, evenals de tijdschriften.

De enige vernieuwing die ik zag waren de displaytafels. Kleine tafels met een klein aantal boeken erop. Uiteraard wel meerdere exemplaren van dezelfde titel.

Met aanbevolen titels, nieuwe titels, er wordt van alles gedaan om de aandacht te trekken op de boeken. Maar komen er nog wel genoeg mensen op de boeken af? En vooral belangrijker: Kopen de mensen nog wel de boeken?

Het was toch opvallend rustig op een woensdagmiddag en bij de kassa's was het ook niet druk. Ik was niet in de bibliotheek geweest, maar ik denk dat het daar drukker was dan in de boekwinkel.

De bibliotheken in Nederland zijn bezig om in rap tempo de inrichting aan te passen aan retail. Maar in de retail is men al overgestapt naar een constante periode van uitverkoop en sale.

Bij hen mag dat ook niet baten. Mensen kopen minder, kijken meer. Men vergelijkt de prijzen met de internetwinkels. Men past in de winkel, koopt online.

De tijden zijn veranderd. De tijden dat het echt druk was in de winkels is over. Een baken in deze maatschappij is de bibliotheek. Maar met de verminderde subsidieinkomsten wordt het licht ook minder fel.

Nieuwe initiatieven worden gelukkig genomen, zoals een bibliotheek in een kledingwinkel. Maar als de kledingwinkel verdwijnt, waar blijft de bibliotheek? Er zal natuurlijk goed over nagedacht zijn. Ik hoop echter wel dat er altijd goed over nagedacht wordt.

Retail en bibliotheken gaan best samen, op een gedegen manier, waarbij de sterkste punten naar voren komen.

Transitie naar leegte

Ik lees een bericht op de website van Bibliotheekblad over een fusie van bibliotheekorganisaties. Een apart hoofdstukje gaat over de transitie van fysiek naar digitaal. Maar gooien de bibliotheken dan niet hun eigen glazen in?

Ik vind van wel. We kunnen nu heel hard gaan roepen dat we de digitale bibliotheek gaan maken, maar wat houdt dat dan in? Weet iemand in bibliotheekland dat wel? De subsidieverstrekkers zien dat als de uitgelezen kans om de fysieke bibliotheken op te doeken.

Immers de aantallen qua leden en uitleningen zijn dalende. Maar ligt dat niet aan de openingstijden van de bibliotheken? De openingstijden worden meer en meer gekort. Het is dan geen wonder dat bibliotheken mindere cijfers krijgen, die de gemeentelijke bestuurders ook onder ogen krijgen.

Daarnaast moet er in het minder aantal (openings)uren relatief meer gedaan worden. Ten eerste omdat er sowieso minder tijd is, maar ten tweede niet onbelangrijk is de onderbezetting bij bibliotheken. Waar vaak meerdere medewerkers aan het werk waren, moet hetzelfde werk in kortere tijd door minder mensen gedaan worden. Werk blijft liggen, aandacht voor de klanten verslapt.

En ja, dan ook nog het roepen dat we in transitie zijn naar de digitale bibliotheek. Volgens mij gebeurt daar maar weinig mee. Hiermee laat je zien dat de bibliotheek nog steeds een uitleenfabriek is, terwijl dat zeker niet zo is.

Afgelopen weekend zat ik in een Amsterdamse tram. Op de videoschermen kwam een reclame van de OBA tegen, waarbij er geaccentueerd werd op alles wat niet lenen was: Vergaderen, werken, studeren, internetten, maar ook lezen. Bibliotheken zijn veel meer dan alleen lezen en lenen. Het succes van de OBA is bijvoorbeeld ook het beleid om de centrale elke dag 12 uur open te hebben tussen 10:00 en 22:00.

Zolang we in de bibliotheekwereld het woord digitale bibliotheek hoog gaan houden, zullen we ten onder gaan aan deze praatjes. Want we weten zelf nog niet eens wat het nu daadwerkelijk inhoudt, om een digitale bibliotheek op te zetten, te onderhouden en deze naast de fysieke bibliotheek te gebruiken.

Echter kunnen we nu al te laat zijn. De trend is tegenwoordig om keihard te korten op de bibliotheekbudgetten. Zijn de retailbibliotheken dan de laatste stuiptrekkingen van de bibliotheken?

We zijn dan in transitie naar een leegte. Een leegte qua ondersteuning en service naar de klant. Een leegte qua panden en een leegte qua tijd.

We doen alsof de tijd die nu besteed wordt in de bibliotheekpanden, straks besteed wordt aan of in (?) de digitale bibliotheek. En waar gaan die mensen dan verblijven? Niet in het lege bibliotheekpand.

De bibliotheek als driewieler

Ik werd vanmorgen wakker met een fijne blogpost van Marianne van de Velde (@mariannevdv). Ze legt er duidelijk uit hoe de overheid nu omgaat met culturele instellingen.

Aan de ene kant worden culturele instellingen geacht om zelf de inkomsten te genereren en meer te werken naar de vraag van het publiek. Maar de beleidsmakers zijn zelf nog niet zo ver om dit te laten gebeuren. Immers, de dag "Cultuur in Beeld" werd georganiseerd door Ministerie van OCW.

Ik zie echt verbanden met de bibliotheekwereld. Is hier niet iets soortgelijks aan de gang?

De bibliotheken worden steeds meer geacht om los te komen van de subsidiepot. Bibliotheekvestigingen sluiten door verminderde subsidies, iets wat door menig wethouder en raadslid zomaar gedaan wordt. Het wordt vanzelfsprekend gevonden dat bibliotheken sluiten. Er worden door de bezuinigingen connecties gelegd tussen bibliotheekorganisaties onderling, maar ook tussen andere culturele instellingen en de bibliotheken.

Maar aan de andere kant wordt er nog verwacht dat de bibliotheken zich inzetten voor de burgers en hen verrijken met kennis, inspiratie e.d. Vooral de schooljeugd mag niet vergeten worden. Zij krijgen dan een bibliotheek op school. (Hoe zit het met de steeds groeiende groep van iPad-klassen?)

Het aantal (fysieke) bibliotheken is drastisch gedaald in de afgelopen jaren. Elke week lees en hoor je berichten over sluitende bibliotheken. Daarnaast lees je ook wekelijks over nieuwe retailbibliotheken. Dat zijn bestaande vestigingen, omgetoverd tot een boekenpakparadijs. Geen spiksplinternieuwe (extra!) vestigingen.

We zijn als bibliotheken ook nog steeds zoekende naar wat goed werkt. In veel gevallen worden vestigingen opgewaardeerd, terwijl andere bibliotheken gaan sluiten. Maar is er vraag naar bij de consument/lid/klant? Werken we dan klantgericht als mensen verder moeten reizen naar een vestiging?

Er zijn verschillende lijnen uitgezet door 'Den Haag', waaronder de educatieve en de digitale bibliotheek. Een aspect hiervan zijn de e-books, die nu gestimuleerd worden door het 'Lees Meer' project. Nog niet op het niveau waar het hoort, maar toch. Geïnitieerd en ondersteund door het Ministerie van OCW, die daarmee de bibliotheken zeker nog een warm hart toe draagt.

Het blijft een paradoxale kwestie. De landelijke overheden verlangen van de bibliotheken dat ze meegaan met de tijd en krijgen hiervoor ondersteuning. De lokale overheden hebben nog geen nieuw beleid gericht op deze nieuwe wereld, behalve dan het sluiten van fysieke bibliotheken. Deze lokale overheden ondersteunen de bibliotheken niet meer, omdat door de landelijke overheid de digitale slag zo belangrijk wordt gemaakt. Er is hierdoor geen eenduidig beleid op het bibliotheekwerk.

De bibliotheken zijn nu eigenlijk een driewieler, waarbij het langzaam een tweewieler wordt met zijwieltjes die langzaam hoger gezet worden. Echter het linker zijwieltje wordt sneller omhoog gezet dan het rechter.

Onbezuinigen

Inmiddels is de bibliotheek van Kollumerzwaag al een kwart jaar dicht. Ik werk sinds die tijd op invalbasis bij verschillende andere vestigingen en ik kom gelukkig (!) oude gezichten tegen.

Klanten/leden die in Kollumerzwaag geregeld kwamen, komen nu in bibliotheken als Buitenpost, Kollum en De Westereen. Hoe de verhoudingen liggen weet ik niet, maar veel mensen zijn toch over de gemeentegrenzen gaan kijken in andere bibliotheken.

Dan heb je geen pand meer voor de boeken, dus waar moeten dan de boeken naartoe? In de aanloop tot de sluiting hebben collega's en ik de boeken gecodeerd. Naar welke bibliotheek gaat welk boek? In veel gevallen was het simpel. De dichtstbijzijnde bibliotheek waar de betreffende titel nog niet aanwezig was, krijgt het exemplaar.

Echter hadden deze bibliotheken soms al exemplaren, die toch ergens naartoe moesten gaan. We hebben er een buffercollectie van gemaakt: Alles komt op één grote hoop en wordt later verdeeld onder bibliotheken. Of tenminste, als er ergens vraag naar is, kunnen we putten uit de wisselcollectie.

Inmiddels wordt er al meer geput uit deze wisselcollectie en komen boeken ook naar andere vestigingen. Ik ben dan ook blij om deze boeken terug te zien.

Verschillende redenen voor verschillende boeken. Omdat een exemplaar vervangen moet worden of omdat er sowieso geen exemplaar is.

De klanten in Kollumerzwaag vroegen geregeld wat er met de boeken zou gebeuren. Gelukkig kon ik hen gerust stellen en melden dat de boeken naar andere bibliotheken dan wel schoolbibliotheek gaan.

Maar wat een werk om alles om te werken, niet alleen in WISE, maar ook omlabelen. Dus nieuwe stickers erop, nieuwe RFID-koppelingen maken. Waarna alles verzonden moet worden naar de juiste bibliotheek.

Al met al kost een bezuiniging meer dan dat er wordt gedacht. De uren die het nog kost om alles weer op orde te krijgen. De bibliotheek die leeg gehaald moet worden, de boeken moeten vervoerd worden, brandstofkosten, man(!)uren voor het sjouwen etc. etc. Wat te denken aan de uren (en kosten) die blijven liggen voor andere belangrijke zaken. Daarnaast de inrichting voor de schoolbibliotheek en de boeken die daar geleverd moeten worden.

Gemeenten denken dat het geld oplevert, maar uiteindelijk kost het meer dan dat hen lief is.

Positief punt is en blijft: De boeken die uit een gesloten bibliotheek komen, zullen nooit weggegooid worden, maar altijd hergebruikt in een andere bibliotheek.