E-books een succes in bibliotheken? De cijfers (deel 2)

In januari van dit jaar heb ik een blogpost geschreven over het aandeel e-books op het aantal uitleningen.

Ik merk nu pas dat ik het helemaal verkeerd berekend heb. Ik heb destijds de e-books vergeleken met alle uitleningen. Fout!

Ik ga nu alleen uit van het aantal uitgeleende boeken: 72.382.000 fysieke boeken. Volgens de gegevens waren er in totaal 826.557 e-books uitgeleend (exclusief het kleine aantal van de E-book Selectie en de Eregalerij).

Volgens niet meer beschikbare bron waren 1,5 miljoen e-books uit de Vakantiebieb 2014 gedownload. Dan kom je uiteindelijk op 2.326.557 e-books over 2014.

En dan gaan we rekenen. In totaal zijn er 75.535.114 boeken uitgeleend in de Nederlandse bibliotheken. Fysiek en digitaal. Dan komt het aandeel e-books op 3,08% uit, inclusief de Vakantiebieb.

Halen we de Vakantiebieb er vanaf, dan is het percentage 1,13%. 826.557 e-books op het aantal van 73.208.557 boeken.

Gaan we het omdraaien, dan blijkt dus dat van de uitgeleende boeken er respectievelijk 96,92% en 98,87% fysiek uitgeleend werd.

Einde der tijden

Er is de afgelopen tijd veel geblogd over al dan niet bloggen of niet. Mensen die altijd blogden, bloggen niet meer en er blijft een handjevol over die door blijft bloggen.

Bloggen over mensen die niet bloggen, over grote gebouwen, over innovaties, over non-innovaties. Punt blijft, wordt er nog wel geinnoveerd in Nederland?

Digitaal innoveren
Inmiddels is de laatste innovatie de opstartfase voorbij, de bibliotheek e-books, en wat blijft er straks nog over. Eigenlijk niks meer. Het is weer aan de lokale bibliotheken om te innoveren.

Maar waarvoor gaan we innoveren, waarom doen we dat en vooral voor wie doen we dat. Zijn de bezoekers (ik noem geen klanten) wel geinteresseerd in de innovaties van de bibliotheken.

Ik vraag het me eigenlijk af. We kunnen nu eindelijk mensen verwijzen naar het landelijk e-bookplatform, wat vast hangt aan de input van de uitgevers en de output van de leners. De introductie was een succes, maar nu is het zaak om de aandacht vast te houden op de lezers.

Ik ben daarom ook echt benieuwd wat de cijfers zijn. Of die na de eerste drie weken niet gigantisch gekelderd zijn. Iedereen had zijn/haar boekenplankje vol en wilde nog meer. Iets wat niet kon. Kijkt men nog naar de e-books? Ik vraag het me echt af.

Zelf ben ik alweer afgehaakt van het e-bookplatform. Leuk om te proberen en te weten hoe het werkt als bibliothecaris. En oh ja, de gratis e-books zijn er nog steeds. Dat zou allang ophouden, maar ik vermoed dat er afstel van komt. Dat wordt natuurlijk een non-reclame voor de bibliotheek e-books. Alsnog gaan betalen voor 18 (of 16?) e-books bovenop het lidmaatschap van de fysieke bibliotheek.

Dat vond ik al heel snel een drempel, maar nu kan men eigenlijk niet meer terug.

Oh en trouwens, nu de innovatie van de digitale bibliotheek ophoudt, wat gebeurt er met alle mensen die zich ermee beziggehouden hebben? Ik weet het inmiddels wel. Durf ik het te zeggen? Ja. Kan ik het zeggen. Nee. Niet hier. Niet openlijk. Waarom niet? Omdat er genoeg vertrouwenskwesties zijn binnen deze bibliotheekwereld. Iedereen heeft ze, niemand wil ze kwijt.

Fysiek innoveren
In ieder geval blijft het innoveren over. En wat blijkt waar bibliotheken vooral in innoveren? Dat zijn de gebouwen. Het ene na het andere grote bibliotheekgebouw wordt uit de grond gestampt, al dan niet samen met andere culturele instellingen. Dat dit allemaal ten koste gaat van de kleinere vestigingen willen mensen niet zien.

Maar daar ligt de zogenoemde her-innovatie. Uiteindelijk moeten de bibliotheken wel weer terug naar de mensen. De mensen komen niet meer naar de bibliotheek toe. Vooral niet als er nog betaald dient te worden om de bibliotheek te kunnen bereiken. Terug naar de mensen, maar dat duurt nog wel even.

Tot die tijd zal Nederland verarmen. Bibliotheken verrijken immers. Verrijken niet alleen de mensen, maar ook de woon- en leefomgeving van mensen.

Blijft de vraag: To blog or not to blog. Ik zie dat mijn laatste blogpost van begin februari is. Kom ik niks tegen om over te bloggen? Ja, zeker wel. Genoeg. Heb ik geen eigen mening meer? Ja, zeker wel. Genoeg. Heb ik nog genoeg tijd? Nee, niet meer. Daarom neem ik nu de tijd ervoor.

Er wordt gezegd dat mensen niet meer durven te bloggen. Volgens mij valt dat reuze mee. Mensen willen gewoonweg niet meer bloggen. Mocht je een eigen mening hebben, die goed verwoord wordt door andere bloggers, hoef je alleen nog maar stilzwijgend te knikken.

Zijn e-books wel de toekomst?

Ik heb al eens eerder geblogd over privacy en e-books: Fuck ebooks. De essentie in die blogpost ging erover dat uitgevers precies na kunnen gaan wie wat leest, hoe lang etc. Mijn mening was toen o.a. dat bibliotheken zich niet moeten bemoeien met e-books.

Inmiddels zijn we een stuk verder in de tijd en het succes van de Vakantiebieb app blijkt dat bibliotheken wel de goede kant op gaan met e-books. Misschien wel de succesformule!

Privacy
We zijn er nog niet helemaal uiteraard, maar een belangrijk punt zal wel de privacy worden van de leden van de bibliotheek.

Op dit moment heeft 'De Bibliotheek' veel informatie vergaard over de lezers via de acties Lees Meer en Vakantiebieb. Zoals al is gebleken uit de evaluatie werd er nog niet zorgvuldig mee omgegaan. Immers kwamen bepaalde gegevens van lezers van Lees Meer niet bij de juiste (lokale) bibliotheken terecht.

Hopelijk wordt daar wel van geleerd.

Toptitels
Aan de andere kant worden bibliotheekleden nog steeds niet in staat gesteld om toptitels te kunnen lenen op tablets dan wel e-readers. Afgelopen week moest ik weer iemand teleurstellen dat de bibliotheek geen e-books te leen heeft voor e-readers.

In ieder geval niet landelijk. Er zijn wel meerdere opties in Nederland, maar dat is nog maar marginaal en lokaal. Daarnaast is het op verschillende manieren: De één heeft een portal en de andere leent gevulde e-readers uit aan klanten.

Het landelijk verhuren van e-books komt daarnaast ook nog steeds niet van de grond. Of dat het ooit gaat worden is ook maar de vraag.

In de Verenigde Staten blijkt dat de groei van e-books al weer afzwakt. Hoe komt dat? Door het gebruik van tablets. Het gebruik van tablets mag dan wel groot zijn, maar de mogelijkheden van tablets zijn ook groot. Naast het lezen van e-books kun je nog veel meer doen: internetten, chatten, video's bekijken etc. etc.

De optie e-lezen is slechts één van de vele opties op een tablet, die dan snel ondergesneeuwd kan raken.

Plus
Terug naar de e-books van de bibliotheek. Aankomend najaar wordt het concept E-books Plus ingevoerd. Voor de extra prijs van 20 euro mogen bibliotheekleden 18 e-books lenen. E-books van een jaar of ouder worden toegelaten om te lezen.

Daarbij ben ik zeer benieuwd naar de titels, die beschikbaar komen. Krijgen we dan ook de streekromans en trilogieën (of series als Game of Thrones) die nu zo populair zijn? Het is nog even afwachten, maar ik ben wel erg benieuwd.

Jeugd
Daarnaast vergeten we een grote doelgroep, die van groot belang is voor de voortgang van de bibliotheek: de jeugd.

Kinderen lezen tegenwoordig al veel digitaal: Facebook, Twitter, nieuws, blogs, jeugdsites etc. Om die doelgroep te binden aan de bibliotheek, moet je voor hen een laagdrempelige mogelijkheid bieden om digitaal te lezen.

De boeken van Geronimo Stilton, Hunger Games etc. zouden perfect passen op tablets. Maar dan wel gratis voor de kinderen.

Zij zijn de toekomst voor de bibliotheken en moeten nu juist kunnen wennen aan de digitale mogelijkheden.

Nieuw
Hoe dan ook, het blijkt dat leden en niet-leden een beter beeld hebben gekregen van de 'nieuwe' bibliotheek. De bibliotheek die meegaat met de innovaties van tegenwoordig, die probeert zo goed mogelijk de digitale lezer te ondersteunen.

Maar zoals ik wel vaker zeg en aangeef, de grootste taak voor de bibliotheek in de toekomst is de gidsfunctie.

Iets wat we tegenwoordig ook al vaak doen, maar wat nog prominenter moet worden. Als bibliotheek toon je wat mensen waar kunnen vinden. De ontvanger van deze informatie (of eigenlijk kennis!) kan dan zelf bepalen waar hij of zij de informatie vandaan haalt.

Terug naar de e-books. De meeste verhalen die ik hoor in de bibliotheken is dat mensen nog altijd papieren exemplaren prefereren boven elektronisch lezen.

Bovendien in deze vakantieperiode lijken de boekenkasten leger dan eerdere jaren. Elke week krijg ik meerdere keren de vraag of er meer dan het maximale aantal boeken mee mogen.

Een tablet is leuk om te hebben, maar echt weg zwijmelen doen de meeste mensen nog in een papieren boek.

Dus wat de toekomst tussen e-books en bibliotheken is, is nog erg onzeker.

E-books afgeschoten? Nee!

Soms is het goed om zaken even een dag te laten rusten. Net als nu met het bericht over het niet kunnen uitlenen van e-books door bibliotheken.

Ik was ook eerst not-amused dat we wettelijk geen e-books mogen uitlenen, maar we vergeten dat er ondertussen veel gebeurt qua e-books in de bibliotheek. We hebben de roadmap voor e-books (PDF) inmiddels al voorbij zien gaan in de afgelopen tijd.

Het is niet zo dat de wereld nu helemaal stil staat qua e-books in de bibliotheek. In tegendeel, achter de schermen wordt er hard gewerkt tussen de VOB en de uitgevers om tot een goed platform te komen.

Een werkend platform, waarmee bibliotheekleden alsnog e-books kunnen lezen. Of dit nu streamend is, of downloadbaar. Dat doet even niet ter zake.

Ik denk dat het goed is om nu te weten waar we wettelijk staan als bibliotheken. Een soort nulmeting, waar vandaan we verder kunnen werken naar de toekomst.

De nieuwe bibliotheekwet komt er sowieso aan. Wat daar in staat weten we nog niet eens. Het kan best zijn dat e-books daar wel in opgenomen worden.

Er wordt daarnaast tenminste werk van gemaakt om het wettelijk uitlenen van e-books mogelijk te maken. Al dan niet landelijk, maar wel op Europees niveau.

Natuurlijk kan het lang duren voordat er een echte wet op tafel ligt, maar misschien is zo'n wet niet eens nodig.

Als de bibliotheken (VOB inkoopcommissie) en de uitgevers in Nederland eruit komen om een goede deal te sluiten, is de wet om e-lending mogelijk te maken overbodig.

Ik heb er uiteindelijk wel vertrouwen in dat we als bibliotheek (populaire) e-books beschikbaar kunnen maken. Of dat nu via e-lending gaat gebeuren, is dan nog maar de vraag.

Hoe dan ook, we hoeven niet te jammeren en e-books af te schieten.

Transitie naar digital-only

De ophef die InHolland veroorzaakte door de bibliotheek in 2015 geheel digitaal te maken, is een voorteken van waar we naar toe gaan.

We hebben het wel vaker over de 'digitale bibliotheek' en meestal wordt er dan gedacht aan de website en de bronnen die daar op staan.

Maar de trend gaat de andere kant op, naar de fysieke digitale bibliotheek. Naar een bibliotheek met een goede verblijfsfunctie, waar bronnen en verhalen digitaal te vinden zijn.

InHolland heeft het over goede studiewerkplekken, om van daaruit de bibliotheek te bereiken. Heeft de digitale openbare bibliotheek dan niet goede leesplekken nodig?

Ik heb het al eens eerder gehad over de transitie van bibliotheken, van fysiek naar digitaal. Ik noemde het de transitie naar leegte. Ik dacht toen ook aan de e-books, die dan ergens gelezen worden. InHolland en een Amerikaanse bibliotheek laten zien dat je je juist moet richten op die andere functie van de bibliotheek.

De verblijfsfunctie van de bibliotheek. Immers, dat is een grote functie van de bibliotheek. Het begon als een leeszaal, waarin mensen verbleven om zich 'te verheffen'.

En als we dat nu aanpakken, de verblijfsfunctie, met behulp van de digitale wereld. Hoe zou er dan een openbare bibliotheek uit komen te zien?

Tijdens mijn studietijd aan de Hanzehogeschool kon je dat al merken, de studiewerkplekken werden steeds belangrijker. De mediatheek als verblijfsplaats werd minder belangrijk. Digitaal je zaken vinden, digitaal communiceren.

Om de leden van de bibliotheek te behouden, dien je de verblijfsfunctie voorop te zetten. Dan de collectie, al is die fysiek of digitaal.

Waarbij je echt moet afvragen, wat de 0- tot 10-jarigen tegenwoordig in de toekomst willen. Ze groeien niet eens meer op met computermuizen en touchpads. Zij groeien op met het touchscreen en met overal internet.

Als je daar aan al denkt, dan kan er beter maar snel gestart worden met de digital-only bibliotheek in Nederland.

Fysieke boeken zullen altijd bestaan, maar een omslag naar digitaal moet wel gemaakt worden. In een fysiek pand met slechts alleen digitale bronnen. Alleen dan haal je de transitie naar leegte om naar de transitie van fysiek digitaal.

Ik ben dan ook erg benieuwd welke openbare bibliotheek dit aandurft te doen.