Transitie is meedoen

De transitie in de bibliotheken hangt sterk samen met de wil en inzicht van medewerkers in de bibliotheken. Bibliotheken zijn geen gebouwen, bibliotheken zijn geen boeken. Bibliotheken zijn al helemaal geen activiteiten.

Wat zijn bibliotheken dan wel? Bibliotheken zijn de mensen die erin werken. Die maken de inrichting van de gebouwen, zij schaffen de boeken aan en zij organiseren de activiteiten.

En die mensen heb je nodig. Maar tegenwoordig heb je ook visie nodig voor de mensen. Een duidelijke visie wat je met de bibliotheek wilt hebben, welke kant je op wilt met de bibliotheek.

Een stip op de horizon is voor sommigen al een uitgemaakte zaak. Duidelijk, maar dan moeten de medewerkers ook mee. En dat is niet altijd gemakkelijk.

Ik ben het inmiddels een paar keer tegengekomen dat de medewerkers echt gekneed (moeten) worden, zodat zij ook meegaan. Heel goed. Op die manier krijg je de gewenste resultaten. Niet alleen gewenst bij jezelf, maar ook bij de medewerkers zelf.

Zij hebben immers meegedacht, meegedaan en vooral meegeïnspireerd. Op welke wijze het gebeurt, maakt niet uit. Zolang medewerkers weten dat ze gehoord worden en (enige) invloed kunnen uitoefenen is het resultaat al half binnen.

Dit is ook een reden dat de transitie bij bibliotheken langzaam gaat. De meeste medewerkers hebben al zoveel meegemaakt de afgelopen jaren, decennia, dat ze moe zijn van de veranderingen.

Maar op dit moment is eigenlijk de grootste revolutie gaande sinds leeszalen bibliotheken werden en boeken gingen uitlenen. Tot die tijd werd er alleen gelezen op locatie.

Nu gaan de bibliotheken weer van het uitlenen naar het verblijven (en informeren!) op locatie. Helaas wordt dat niet altijd onderkend door de organisaties die geld beschikbaar stellen.

In ieder geval moeten de medewerkers dus ook klaar zijn voor deze ontwikkelingen. We komen er wel. Al is het langzaam, met geduld en passie.

Het wordt ook wel omdenken genoemd. Maar dat is het moeilijkste. Anders denken. Anders doen.

Oogkleppen af

Sinds ik bij Muziekweb werk, blog ik eigenlijk nooit over Muziekweb (of toch wel) en de bibliotheken. Het lijkt alsof blogposts daarover conflicteren met mijn werk. Ik houd deze blogpost daarom algemener en houd het over muziek in de bibliotheek (en nog meer).

Door mijn werk heb ik een helikopterview gekregen over muziek in de bibliotheken. De teruggang van muziekcollecties was al jaren aan de gang. Maar het doet me toch pijn dat bibliotheken complete muziekcollecties de deur wijzen.

Er wordt gezegd: Iedereen krijgt hun muziekconsumptie toch wel gratis. Downloaden, Spotify, Youtube etc. Waarom zou de bibliotheek dan nog muziek überhaupt uitlenen? We verdienen er niets meer mee.

Eerder blogde ik al over de mindset van bibliotheken. Over dat die moet veranderen. Persoonlijk vind ik dat de mindset m.b.t. muziek in de bibliotheek ook moet veranderen. Muziek is van oudsher gezien als een melkkoe voor de bibliotheken. LP’s moest je voor betalen, later werden dat de CD’s. Maar een CD kost qua aanschaf net zoveel als een boek.

Voor boeken worden er (afgezien van de sprinters) ook geen leengelden berekend. Waarom dus wel voor muziek? Bibliotheken worden nog steeds gezien als boekenpaleizen. Maar eigenlijk moeten bibliotheken gezien worden als cultuurpaleizen. Dit staat straks ook in de officiële Bibliotheekwet.

Laagdrempelig in aanraking komen met cultuur. Cultuur zit niet alleen in boeken. Maar ook in muziek, optredens, poëzie, films etc. En daar komt het. Al die andere zaken zijn te vinden bij andere organisaties. Organisaties waar door bezuinigingen mee samengewerkt dient te worden.

Maar dan komt het woordje ‘mindset’ weer om de hoek kijken. Bibliotheken hebben zoveel te bieden. De (toekomstige) culturele partners hebben ook zoveel te bieden. Ik denk en zie vaak in samenwerkingen vaak de optelsom 1+1=3. En waarom dan niet 1+1=4? Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat mensen (!), niet de organisaties, niet in (willen) zien dat er zoveel mogelijk is. Als er niets mogelijk is, dan kunnen we wel ophouden.

Dan kom ik toch even weer op de mogelijkheden van Muziekweb/Muziekwebluister in de bibliotheek. Met deze dienst hebben alle bibliotheken, die aangesloten zijn bij de VOB, toegang tot de grootste muziekcollectie van Europa. Misschien wel van de wereld. Bibliotheken hebben ervoor betaald. Het zit in hun dienstenpakket. Maar het wordt niet aangeboden. Niet alleen aan culturele partners, maar ook niet aan de bezoekers.

En dan denk ik: “Voor wie zijn de bibliotheekdiensten?” Niet alleen deze muziekdienst, maar nog zoveel andere diensten. Organiseren bibliotheken leuke activiteiten voor henzelf, of voor de bezoekers? Worden dingen georganiseerd voor het baanbehoud van de stafdiensten of doen we het voor de behoeften van de bezoekers?

De behoeften van de leden is duidelijk: toegang tot boeken. De behoeften voor bezoekers is een ander punt. Leerplekken worden er gecreëerd voor studenten in universiteitssteden. Maar ik stel vaak de vraag aan kleine bibliotheken: “Hebben jullie studie-/werkplekken in de bibliotheek?” Vaak is het antwoord: “Nee, we hebben dergelijke mensen nooit in de bibliotheek.”

Ik snap dat dan weer niet, waarom hebben bibliotheken die niet? Als je niet creëert en het niet goed promoot, dan komt er niets van. Elk groter dorp heeft wel een onderwijsinstelling voor het voortgezet onderwijs. Maar met dergelijke instellingen wordt alleen meer gepraat over boeken en lezen. Echter zoals ik al schreef, heeft de bibliotheek een laagdrempelige toegang tot cultuur. Niet alleen boeken en lezen. Maar ook een podium, een plek waar studenten, scholieren, zzp-ers willen zijn. Anderen willen tegenkomen.

Jammer genoeg worden de oogkleppen nog niet afgezet en blijven de eilanden bestaan. Onderwijs, cultuur, bibliotheken. Als er niet samengewerkt wordt, zullen de instituten omvallen. Eén voor één. Nederland zal dan een stuk armer worden. Op alle vlakken.

De diensten van bibliotheken worden niet optimaal gepromoot bij de mogelijke partners, waardoor de optelsom 1+1 nooit naar een 3 kan gaan. Laat staan dat het een 4 gaat worden. Soms is het zelfs zo absurd dat de organisaties in hetzelfde pand zitten. Door dezelfde deur lopen, maar alsof het lijkt dat de organisaties elk in een ander werelddeel zijn.

Bibliotheken moeten de boer op met hun diensten. Laten zien wat ze naast hun boeken in hun assortiment hebben. En dat is toch veel meer dan men eigenlijk beseft. Er zijn de landelijke diensten, maar ook de lokale diensten. Zoals de mogelijkheid om te werken en te studeren. Om gebruik te kunnen maken van de diensten, zoals Muziekwebluister, of een krantenbank etc.

Het blijft me daarom verbazen en ik spoor elke bibliotheek aan om de bakens te verzetten. De oogkleppen af te zetten. De deuren open te zetten. En naar buiten kijken. En bij anderen naar binnen kijken. Niet bang zijn. Niemand bijt.

Nieuwe bibliotheek-mindset

Ik kreeg deze week te horen dat ik vaker moet bloggen. Bij deze doe ik dat ook maar.

Zonder gekheid, er zijn nog maar weinig bibliotheekbloggers. Sommigen bloggen over hun eigen diensten en anderen bloggen over meningen. Niemand kijkt echt naar wat we echt nodig hebben in deze veranderende wereld van bibliotheken.

In deze herfst- en wintermaanden komen er weer allerlei congressen en bijeenkomsten om te praten over innovatie. Er worden prijzen uitgereikt. Allemaal goed en wel, maar gebeurt er ook echt wat? Kijken we naar de toekomst, of kijken we alleen maar naar morgen?

Er is een verschil tussen morgen en de toekomst. De toekomst is uiteraard morgen, maar morgen is er weer een nieuwe toekomst. Maar ook de kinderen en jeugdige mensen zijn de toekomst. Die leven nu, maar zijn de bibliotheken wel toereikend voor hen.

Er wordt al zoveel geschreven over de millennials. Ze lezen nog steeds boeken, maar doen ook veel online. Eigenlijk is hun leven online, maar doen ze ook nog dingen offline. En die werelden zijn niet gescheiden, dat is één.

Om daar in mee te gaan, moet de bibliotheek online en offline ook één zijn. We kunnen de kinderen van tegenwoordig allerlei vaardigheden aanleren. Echter zijn de jeugdigen tegenwoordig geen autodidacten? Immers kennen ze de online wereld een stuk beter dan de bibliotheekmedewerkers in het land.

Moeten zij juist niet ons zaken aanleren? De bibliotheek is nu heel erg bezig om de mensen aanleren hoe ze online bezig (zouden moeten) zijn. Maar de techniek, de apps, de commerciële online wereld haalt de bibliotheek in. Op dit moment kunnen de bibliotheken niet zo snel meegaan.

Daphne Depassé had er laatst een mooie blogpost over met de titel Zelf weten. Waarom kunnen de bibliotheken niet meegaan met de huidige maatschappij. Houden we ons te vast aan de idealen van boeken en mensen? Wat blijkt, en waar ik ook tegenaan loop, is dat de organisaties te stroperig zijn. Er moet overal consensus over zijn. En ziet één iemand het niet zitten, dan houdt het allemaal op.

Zonde is dat! We moeten juist deze dingen omarmen. Angst voor het nieuwe houdt alleen maar zaken op. Er wordt wel gezegd dat bibliotheken ondernemend en commercieel bezig moeten zijn. Dat houdt niet alleen in om nieuwe geldstromen aan te boren, of bibliotheken in te richten als winkels. Dat houdt niet alleen in dat medewerkers omgeschoold moeten worden.

Met omscholen bereik je namelijk weinig. Je moet de mindset van bibliothecarissen veranderen. En dan niet ineens allemaal zaken overnemen uit de digitale wereld. Nee, eerst moet de mindset veranderen. Dan pas kun je zaken overnemen. Toepassen op je eigen werkveld. In het management, in de backoffice en vooral ook in de frontoffice.

Maar volgens mij vinden veel mensen dat eng in deze veranderende wereld. We spreken elkaar veel, maar het gaat het vooral om je baan te behouden. Blijven op de plaats waar je bureau staat. Verder kijken dan naar je eigen omgeving. Degenen die dat wel doen, geven nooit de feedback naar de juiste personen. Dat heeft ook met de mindset te maken. “Oh, wat ziet het daar er leuk uit, maar we doen er niets mee.” Heeft ook met visie te maken. Visie en mindset.

Desalniettemin gaan we samen de toekomst in. Met of zonder de mogelijkheden die ons geboden worden. Zoals ik al begon, de toekomst is er nu. Er zijn genoeg mensen die weten welke behoeften zij hebben. Zij weten ook welke behoeften de bibliotheken hebben.

Uiteindelijk is dat het belangrijkste. We moeten niet kijken welke behoeften onze bezoekers hebben of welke behoeften we moeten creëren. De eerste behoefte is een nieuwe mindset in de bibliotheekwereld.

Zijn e-books wel de toekomst?

Ik heb al eens eerder geblogd over privacy en e-books: Fuck ebooks. De essentie in die blogpost ging erover dat uitgevers precies na kunnen gaan wie wat leest, hoe lang etc. Mijn mening was toen o.a. dat bibliotheken zich niet moeten bemoeien met e-books.

Inmiddels zijn we een stuk verder in de tijd en het succes van de Vakantiebieb app blijkt dat bibliotheken wel de goede kant op gaan met e-books. Misschien wel de succesformule!

Privacy
We zijn er nog niet helemaal uiteraard, maar een belangrijk punt zal wel de privacy worden van de leden van de bibliotheek.

Op dit moment heeft 'De Bibliotheek' veel informatie vergaard over de lezers via de acties Lees Meer en Vakantiebieb. Zoals al is gebleken uit de evaluatie werd er nog niet zorgvuldig mee omgegaan. Immers kwamen bepaalde gegevens van lezers van Lees Meer niet bij de juiste (lokale) bibliotheken terecht.

Hopelijk wordt daar wel van geleerd.

Toptitels
Aan de andere kant worden bibliotheekleden nog steeds niet in staat gesteld om toptitels te kunnen lenen op tablets dan wel e-readers. Afgelopen week moest ik weer iemand teleurstellen dat de bibliotheek geen e-books te leen heeft voor e-readers.

In ieder geval niet landelijk. Er zijn wel meerdere opties in Nederland, maar dat is nog maar marginaal en lokaal. Daarnaast is het op verschillende manieren: De één heeft een portal en de andere leent gevulde e-readers uit aan klanten.

Het landelijk verhuren van e-books komt daarnaast ook nog steeds niet van de grond. Of dat het ooit gaat worden is ook maar de vraag.

In de Verenigde Staten blijkt dat de groei van e-books al weer afzwakt. Hoe komt dat? Door het gebruik van tablets. Het gebruik van tablets mag dan wel groot zijn, maar de mogelijkheden van tablets zijn ook groot. Naast het lezen van e-books kun je nog veel meer doen: internetten, chatten, video's bekijken etc. etc.

De optie e-lezen is slechts één van de vele opties op een tablet, die dan snel ondergesneeuwd kan raken.

Plus
Terug naar de e-books van de bibliotheek. Aankomend najaar wordt het concept E-books Plus ingevoerd. Voor de extra prijs van 20 euro mogen bibliotheekleden 18 e-books lenen. E-books van een jaar of ouder worden toegelaten om te lezen.

Daarbij ben ik zeer benieuwd naar de titels, die beschikbaar komen. Krijgen we dan ook de streekromans en trilogieën (of series als Game of Thrones) die nu zo populair zijn? Het is nog even afwachten, maar ik ben wel erg benieuwd.

Jeugd
Daarnaast vergeten we een grote doelgroep, die van groot belang is voor de voortgang van de bibliotheek: de jeugd.

Kinderen lezen tegenwoordig al veel digitaal: Facebook, Twitter, nieuws, blogs, jeugdsites etc. Om die doelgroep te binden aan de bibliotheek, moet je voor hen een laagdrempelige mogelijkheid bieden om digitaal te lezen.

De boeken van Geronimo Stilton, Hunger Games etc. zouden perfect passen op tablets. Maar dan wel gratis voor de kinderen.

Zij zijn de toekomst voor de bibliotheken en moeten nu juist kunnen wennen aan de digitale mogelijkheden.

Nieuw
Hoe dan ook, het blijkt dat leden en niet-leden een beter beeld hebben gekregen van de 'nieuwe' bibliotheek. De bibliotheek die meegaat met de innovaties van tegenwoordig, die probeert zo goed mogelijk de digitale lezer te ondersteunen.

Maar zoals ik wel vaker zeg en aangeef, de grootste taak voor de bibliotheek in de toekomst is de gidsfunctie.

Iets wat we tegenwoordig ook al vaak doen, maar wat nog prominenter moet worden. Als bibliotheek toon je wat mensen waar kunnen vinden. De ontvanger van deze informatie (of eigenlijk kennis!) kan dan zelf bepalen waar hij of zij de informatie vandaan haalt.

Terug naar de e-books. De meeste verhalen die ik hoor in de bibliotheken is dat mensen nog altijd papieren exemplaren prefereren boven elektronisch lezen.

Bovendien in deze vakantieperiode lijken de boekenkasten leger dan eerdere jaren. Elke week krijg ik meerdere keren de vraag of er meer dan het maximale aantal boeken mee mogen.

Een tablet is leuk om te hebben, maar echt weg zwijmelen doen de meeste mensen nog in een papieren boek.

Dus wat de toekomst tussen e-books en bibliotheken is, is nog erg onzeker.

Waarvoor bestaat de bibliotheek?

Ik blijf het verwonderlijk vinden dat er allerlei bibliotheken moeten sluiten, terwijl de behoefte van de lezer (gebruiker/klant) toch heel anders is.

Op de website van Bibliotheekblad staat een artikel over de nieuwe buurtbieb in Rotterdam. In het afgelopen jaar zijn er meer van zulke initiatieven opgestart, bijvoorbeeld in Assen en Birdaard.

Is er een andere trend te zien in bibliotheekland? Willen de mensen weer gewoon lezen, puur zonder poespas van lezingen, activiteiten etc?

Moeten de bibliotheken, die zich nu openbare bibliotheken noemen, zich niet omvormen naar een ondersteunende functie binnen de maatschappij?

Mensen blijven lezen, en ook op papier. De particuliere initiatieven houden zich niet bezig met e-books. Ze hebben nog steeds de 'ouderwetse' papieren boeken in kasten staan. Op eenvoudige wijze (papiertjes) worden de boeken nog uitgeleend. Zonder een dure scanner en zelfservice apparatuur.

Richten de openbare bibliotheken zich niet teveel op het zichzelf in stand houden? We moeten cijfers produceren, betere cijfers, minder onkosten, meer uitleningen en meer leden.

Maar als dat niet meer lukt, worden er bibliotheken omgebouwd naar boekhandels. Mocht dat niet meer lukken, dan worden ze opgedoekt. De boeken gaan naar een andere bibliotheek, maar er blijft een gat op de fysieke plaats.

Dat gat wordt dan opgevangen door particuliere initiatieven. De inwoners komen dan zelf met een plaatselijke bibliotheek.

Ligt daar niet het struikelblok? De afstand tussen de lezer, de plaatselijke overheid en het management van de bibliotheken? Weten management en de gemeenten nog wel wat de echte behoeften zijn van de mensen die boeken lenen in de bibliotheek?

Ik heb veel vraagtekens gebruikt in deze blogpost, maar het zijn allemaal vragen waar we als bibliotheek een antwoord moeten kunnen hebben. En mochten we dat niet hebben, ligt het dan niet aan de kortzichtigheid en waar het eigenlijk om draait?

Om onszelf in stand te houden, de organisaties in stand te houden, terwijl de lezer alleen maar wil lezen?

Toekomst van de bibliotheek? Geen idee.

Dit is mijn eerste blogpost in het nieuwe Blogger. Even wennen, maar dat is even niet anders.

Wat ook wennen zal zijn is hoe de bibliotheek er over 10 jaar uit ziet. We kunnen op dit moment niet bevroeden hoe de ontwikkelingen zullen gaan. Vijf jaar geleden wist (bijna) niemand iets af van Twitter en Facebook en kijk eens hoe belangrijk deze sociale media zijn geworden.

Het is daarom echt koffiedik kijken hoe de bibliotheek van 2021 eruit gaat zien. Welke mogelijkheden hebben we dan tot onze beschikking? Zijn de ebooks dan eindelijk gemeengoed geworden in de bibliotheek of blijven we achter de feiten aan lopen?

Wie zal het zeggen? Ik vind het zelf moeilijk om te zeggen hoe de bibliotheek er dan uit ziet. Digitaal? Ja. Fysiek? Ja. Sociaal? Ja!

We gaan naar een bibliotheek waarbij het delen van informatie belangrijk is. Het delen van meningen, het delen van boeken, het delen van gedachten.

Gelukkig hebben we op dit moment middelen om goed te communiceren met elkaar over hoe we willen dat de bibliotheek eruit gaat zien. Niemand weet dat op dit moment. We kunnen allemaal wel onze ideeën erop loslaten, maar dat heeft geen zin.

Go with the flow.

Het is belangrijker om de middelen die we nu voor handen hebben, aan te pakken met alle handen. Alle knappe knoppen moeten zich erover buigen en beslissen wat we gaan doen. En niet na ellenlange vergaderingen en uitstelmomenten. Nee, met gegronde redenen en goed inzicht de zaken aanpakken.

Wat daarbij zeer belangrijk is, is om de 'jeugdige'/'jongere' collega's hierbij te betrekken. Deze moeten de kar over 10 jaar trekken als de gepensioneerden klaar zijn met werken. Ze moeten nu al meedenken, meedoen met de plannen. En ook zelf de handen uit de mouwen halen en beginnen.

Mocht de oude garde er dan mee ophouden, dan zit de jeugd gebakken in de cultuur van de bibliotheken.

Dus een jonge bibliotheek, die 'social' is gebruikmakende van alle middelen die we de komende tien jaar tegenkomen.

En hoe die bibliotheek er dan uit ziet? Geen idee.