Doosdenken en verbanden

In bibliotheken wordt niet veel 'outside the box' gedacht. Zelf denk ik altijd: 'what box?' Er is helemaal geen box waar je buiten moet denken. Doosdenken.

Dat gebeurt er nog veel te veel. Eigen kaders worden niet uitgebreid, oogkleppen worden niet afgezet, hekjes worden niet verzet, er wordt niet over de schutting gekeken. Ik maak het de afgelopen tijd veel mee in bibliotheken.

Ik zie de collega's denken 'Oh, kan dat ook?' of 'Oh ja, daar had ik niet aan gedacht'. Komt dat doordat wat Marina Polderman aangeeft in haar stuk over de jonge en oude garde?

Inderdaad kom ik veel mensen tegen die toch een stuk ouder zijn dan ik en Marina. Die zijn nog opgeleid met de kaartenbak, de stempels etc. Inmiddels zijn er zoveel nieuwe mogelijkheden in de bibliotheekwereld. Echter heb ik het idee dat deze innovaties angstvallig buiten de deur gehouden worden. 

Wat de reden is, weet ik ook niet. Bang om de baan kwijt te raken, angst voor het onbekende? Het uitzitten van de laatste loodjes en tijd? Ik kom het allemaal tegen. Niemand geeft het toe, maar het is wel te merken.

Verbanden

Met Jeanine Deckers had ik een korte twitterconversatie over het gebruik van de e-books van BNL in de bibliotheek. Want waarom zijn er nog geen bibliotheken die de e-books inzetten voor leesclubs? Met deze dienst maak je het digitale fysiek toegankelijk.

In Bibliotheek Eemland is er een collega die met Muziekwebluister luisterkringen gaat opzetten. Toch heel innovatief! En nee, dit keer niet van een jonge dertiger. Degene weet gewoon wat innoveren is. Fijn! Op deze manier maak je ook de digitale muziek op een fysieke en vooral sociale manier toegankelijk.

Dit zijn twee voorbeelden van buiten de kaders denken. Verbanden leggen tussen diensten in de bibliotheek.

Zelf leg ik, als jonge bibliothecaris, ook steeds verbanden tussen de diensten van de bibliotheken. Op dit moment vooral tussen muzikale activiteiten van de bibliotheken en de doelgroepen van de bibliotheken.

Hoe simpel is het om een themafolder over jazz mee te geven aan iemand die een kaart koopt voor een jazzfestival? Geef informatie over klassieke muziek aan bezoekers van een klassiek concert. Bied de meerwaarde van de bibliotheek aan bezoekers. Onafhankelijke meerwaarde, zonder moeite.

Zo kun je ook op andere manieren verbanden leggen tussen de digitale media. Een goed voorbeeld is de Zeeuwse Bibliotheek, die met Instagram de bezoekers interviewt.

Aan de andere kant, ik weet niet de leeftijd van de initiatiefnemer. Ook een dertiger?

In ieder geval is er nog veel te innoveren qua mogelijkheden met nieuwe diensten in de bibliotheken. Vooral ook de verbanden leggen en delen met elkaar. En hopelijk kunnen we de komende jaren nog veel nieuw elan verwelkomen in de bibliotheekwereld.

Muziek in de bieb

Door mijn baan bij Muziekweb ontmoet ik nu veel mensen in bibliotheekland. Niet alleen ontmoet ik niet mensen, maar ook de verschillende bibliotheken en vooral de ideeën van mensen.

De meeste bibliotheken hebben veel oog voor boeken en de verblijfsfunctie, die steeds belangrijker wordt. Vroeger waren er vele muziekcollecties. De muziekcollecties die nu nog bestaan, zijn de bladmuziekcollecties.

Echt een idee voor muziek in de bibliotheek is er niet.Terwijl Muziekweb die wel te bieden heeft. Niet alleen het luisteren naar muziek met Muziekwebluister, maar ook de informatie- en gidsfunctie. De bezoekers van bibliotheken zijn niet alleen koffie- en boekenliefhebbers. De meeste mensen zijn ook cultuurliefhebbers.

Cultuurliefhebbers, die ook muziek een warm hart toedragen. Echter de cd-collecties zijn meestal verdwenen. En zoals zo vaak: Uit het zicht, uit het hart. Maar muziek blijft in het hart van de mensen.

Door muziek weer in de bibliotheken neer te zetten (digitaal/fysiek), komt het ook weer in het zicht. Bibliotheken zullen er goed aan doen om het goed zichtbaar te maken voor de bezoekers. Maak het gemakkelijk om muziek te kunnen luisteren. Niet alleen luisteren, maar ook ontdekken.

Op dezelfde manier als een nieuwe schrijver ontdekken, kunnen bezoekers nieuwe muziek leren kennen. Niet op een enkele pc, maar op meerdere computers. Een hele muziekhoek.

Retailbibliotheken hebben al een afdeling Beeld en Geluid. Alleen veel geluid kan men niet luisteren. Maak dan de mogelijkheden. Inmiddels wordt er gewerkt aan een samenwerking met retailbibliotheken (bibliotheekformule) om muziek weer te betrekken in het pand.

Met een goede muziekplek maak je ook weer de bibliotheekfunctie in het gedeelte cultuur waar. Natuurlijk kunnen mensen ook muziek ontdekken met streaming muziek als Spotify, maar niet op de manier die Muziekweb aanbiedt. Ook de verblijfsfunctie krijgt een fijne boost.

De bibliotheek is de ideale plek om nieuwe muziek te leren kennen. Om met gelijkgestemden erover te praten en te discussieren. Er is al een aantal bibliotheken waar men muziek weer goed betrekt bij activiteiten. Maar dit kan in zoveel meer bibliotheken.

Ondertussen staat Muziekweb ook niet stil. Ontwikkelingen volgen elkaar op om de functie van Muziekweb te ondersteunen. Misschien nu nog op de achtergrond, maar de gevolgen zullen wel zichtbaar worden voor de bibliotheken.

Misschien is dit wel een reclame-blog voor Muziekweb, maar bibliotheken hebben de diensten van Muziekweb nodig. Ook Muziekweb heeft de bibliotheken nodig. Een twee-eenheid die elkaar versterken.

En zo geldt voor bibliotheken die nog een cd-collectie hebben: De cd-collectie van Muziekweb is complementair aan die van de lokale collecties.

Op welke andere plek wordt muziek zonder commercie en belangen aangeboden in Nederland? Juist, in de bibliotheek.

Afscheid in de bieb

Afscheid nemen is nooit fijn. Dit kan op verschillende manieren en om verschillende redenen. Bibliotheken veranderen razendsnel en de medewerkers moeten meeveranderen. Organisatiestructuren moeten veranderen. Maar ook de personen zelf moeten veranderen.

Meegaan met de tijd. Deze ontzettend grote transitie (of toch niet?) naar de digitale wereld in bibliotheekland vereist veel van mensen.

Het gaat dan nog niet zozeer om het digitale an sich, maar meer om het gedrag van mensen. Het gedrag wat veroorzaakt wordt door de digitale transitie. Er wordt niet minder gelezen tegenwoordig, in tegendeel. Maar mensen lezen op een andere manier. Ok, het is dan wel meer digitaal, maar een boek wordt nog steeds graag van papier gelezen. 

Echter, de tijd is nog steeds 24 uur in een dag. Aangezien die minuten maar eenmalig benut kunnen worden, komt er minder tijd voor het lezen van een boek. Ook het kopen van een boek kost tijd. Het uitkiezen, twijfelen, afrekenen etc. Mensen moeten tijden kunnen nemen en hebben om dit te kunnen en mogen doen.

Hetzelfde geldt voor het uitkiezen van een bibliotheekboek. Inmiddels zijn we erachter dat het uitzoeken van een boek veel belangrijker is (geworden) dan het daadwerkelijk lenen en vooral lezen van een boek.

Veranderingen in bibliotheekland gaan nu meer over het verblijven in de bibliotheek. Elke minuut die in de bibliotheek besteed wordt, kan niet meer benut (!) worden aan het lezen van woorden.

Desalniettemin veranderen bibliotheken in verblijfsplaatsen. Plaatsen om de krant te lezen, tijdschriften door te spitten, muziek te luisteren (Muziekwebluister) en ook om te studeren. En natuurlijk niet te vergeten te werken.

De medewerkers die nu al jaren in de bibliotheek werken dienen deze veranderingen te omarmen. Maar of ze dat kunnen is maar echt de vraag.

Sommige bibliotheekdirecties nemen dan de keuze om afscheid te nemen van medewerkers. Ik had al een voorbeeld van een Noord-Hollandse bibliotheek, maar nu is het inmiddels ook dichter bij huis gebeurd. Ondanks dat de verwachting er wel was, is het toch schrikken als je daadwerkelijk afscheid moet nemen van collega's.

Bibliotheken hebben het moeilijk, maar moeten wel een visie naar de toekomst hebben. Niet alleen om te overleven, maar ook om de wensen van de bezoekers te kunnen inwilligen.

Want voor wie doen we al dit mooie werk? Niet voor onszelf. Maar voor degenen die hun leven (willen) verrijken. Zolang we daar maar geen afscheid van nemen.

1001 bibliotheken, 1001 verschillen

Sinds 2009 ben ik officieel bibliothecaris (of bibliotheekmedewerker) en sinds september vorig jaar werk ik bij Muziekweb.

Ik kende maar een klein aantal dorpsbibliotheken toen ik begon. De OBA kende ik van horen zeggen, bibliotheken in Groningen en Leeuwarden kende ik ook maar amper.

Inmiddels ben ik al bijna het hele land doorgereisd op bezoek bij bibliotheken. In Noord-Holland, Zuid-Holland, Noord-Brabant, Friesland, Gelderland heb ik kleine en grote bibliotheken bezocht. Bezocht om mensen aan te sporen om muziek een mooie plek te geven in de bibliotheken. Om tips en trucs te delen om het gebruik hoger te krijgen. Maar ook om de succesverhalen te beluisteren.

Uiteraard moet ik de bibliotheek in Rotterdam zelf niet vergeten. Een grote verzamelplek voor mensen van alle lagen uit de samenleving.

Wat valt dan op eigenlijk bij al die bibliotheken. Dat zijn toch wel de verschillen. En dan niet de verschillen in grootte, maar de verschillen in visies. Zoveel bibliotheken er in Nederland zijn, zoveel visies zijn er in Nederland.

Elke bibliotheekdirectie kiest weer zijn/haar eigen inrichting, personeel, focuspunten. Dit heeft allemaal te maken met de gelden die tot hun beschikking is, maar ook met de ervaringen of juist het gebrek van ervaringen.

Er wordt wel landelijk eenzelfde visie ontwikkeld in de naam van retail, die nu juist doorontwikkeld wordt. Juist door de veranderende focus in bibliotheekland.

Ging het in 2009 nog vooral om het uitlenen van boeken (en zoveel mogelijk). Tegenwoordig worden de functies als het verblijven en de zogenoemde laaggeletterdheid tot primair doel benoemd.

Over 5 jaar zal het dan weer heel anders zijn. Er is al veel over geschreven (1825 dagen later, beleidsstukken etc.), maar het is nu al zeker dat wat we nu verzinnen in 2019 alweer achterhaald is.

De invloed van digitale middelen wordt heilig verklaard, maar uit cijfers blijkt eigenlijk dat mensen weer 'teruggaan' naar het papieren boek.

Ook in de visies van de verschillende bibliotheken zie je dat terug. De ene richt zich op de digitale bibliotheek, de andere weer op de fysieke en de laatste op de educatieve bibliotheek.

En dan heb je ook nog de "commerciële" bibliotheken, die er ergens tussenin hangen.

In ieder geval gebeurt er veel en dat is juist de kracht van de bibliotheken. Doorgaan in de alsmaar veranderende wereld. De wereld van boeken, digitaal en fysiek.

Einde der tijden

Er is de afgelopen tijd veel geblogd over al dan niet bloggen of niet. Mensen die altijd blogden, bloggen niet meer en er blijft een handjevol over die door blijft bloggen.

Bloggen over mensen die niet bloggen, over grote gebouwen, over innovaties, over non-innovaties. Punt blijft, wordt er nog wel geinnoveerd in Nederland?

Digitaal innoveren
Inmiddels is de laatste innovatie de opstartfase voorbij, de bibliotheek e-books, en wat blijft er straks nog over. Eigenlijk niks meer. Het is weer aan de lokale bibliotheken om te innoveren.

Maar waarvoor gaan we innoveren, waarom doen we dat en vooral voor wie doen we dat. Zijn de bezoekers (ik noem geen klanten) wel geinteresseerd in de innovaties van de bibliotheken.

Ik vraag het me eigenlijk af. We kunnen nu eindelijk mensen verwijzen naar het landelijk e-bookplatform, wat vast hangt aan de input van de uitgevers en de output van de leners. De introductie was een succes, maar nu is het zaak om de aandacht vast te houden op de lezers.

Ik ben daarom ook echt benieuwd wat de cijfers zijn. Of die na de eerste drie weken niet gigantisch gekelderd zijn. Iedereen had zijn/haar boekenplankje vol en wilde nog meer. Iets wat niet kon. Kijkt men nog naar de e-books? Ik vraag het me echt af.

Zelf ben ik alweer afgehaakt van het e-bookplatform. Leuk om te proberen en te weten hoe het werkt als bibliothecaris. En oh ja, de gratis e-books zijn er nog steeds. Dat zou allang ophouden, maar ik vermoed dat er afstel van komt. Dat wordt natuurlijk een non-reclame voor de bibliotheek e-books. Alsnog gaan betalen voor 18 (of 16?) e-books bovenop het lidmaatschap van de fysieke bibliotheek.

Dat vond ik al heel snel een drempel, maar nu kan men eigenlijk niet meer terug.

Oh en trouwens, nu de innovatie van de digitale bibliotheek ophoudt, wat gebeurt er met alle mensen die zich ermee beziggehouden hebben? Ik weet het inmiddels wel. Durf ik het te zeggen? Ja. Kan ik het zeggen. Nee. Niet hier. Niet openlijk. Waarom niet? Omdat er genoeg vertrouwenskwesties zijn binnen deze bibliotheekwereld. Iedereen heeft ze, niemand wil ze kwijt.

Fysiek innoveren
In ieder geval blijft het innoveren over. En wat blijkt waar bibliotheken vooral in innoveren? Dat zijn de gebouwen. Het ene na het andere grote bibliotheekgebouw wordt uit de grond gestampt, al dan niet samen met andere culturele instellingen. Dat dit allemaal ten koste gaat van de kleinere vestigingen willen mensen niet zien.

Maar daar ligt de zogenoemde her-innovatie. Uiteindelijk moeten de bibliotheken wel weer terug naar de mensen. De mensen komen niet meer naar de bibliotheek toe. Vooral niet als er nog betaald dient te worden om de bibliotheek te kunnen bereiken. Terug naar de mensen, maar dat duurt nog wel even.

Tot die tijd zal Nederland verarmen. Bibliotheken verrijken immers. Verrijken niet alleen de mensen, maar ook de woon- en leefomgeving van mensen.

Blijft de vraag: To blog or not to blog. Ik zie dat mijn laatste blogpost van begin februari is. Kom ik niks tegen om over te bloggen? Ja, zeker wel. Genoeg. Heb ik geen eigen mening meer? Ja, zeker wel. Genoeg. Heb ik nog genoeg tijd? Nee, niet meer. Daarom neem ik nu de tijd ervoor.

Er wordt gezegd dat mensen niet meer durven te bloggen. Volgens mij valt dat reuze mee. Mensen willen gewoonweg niet meer bloggen. Mocht je een eigen mening hebben, die goed verwoord wordt door andere bloggers, hoef je alleen nog maar stilzwijgend te knikken.

Digitaal of toch fysiek?

Ik heb al lange tijd niet meer geblogd over bibliotheken. Alleen maar over Muziekweb en muziek. Het is even tijd om dat recht te breien.

Ik zit in de wekelijkse trein van Groningen naar Den Haag om morgen weer te kunnen werken in Rotterdam en pak nu weer mijn blogmoment.

De afgelopen twee weken waren hectisch m.b.t. de e-books van De Bibliotheek. Er was zo'n lange voorbereiding en toch ging het mis. Onvoldoende capaciteit en onduidelijke werking van het platform.

Ik snap het niet.

Daarnaast waren de bibliotheken ook in het nieuws, vanwege het rapport van o.a. Job Cohen over de toekomst van de bibliotheken. Bedoeld voor de gemeenteraadsverkiezingen die de komende maand eraan komen.

Er is al zoveel geschreven over bibliotheken, maar ik vind het toch een tweedeling die lijkt te komen. Enerzijds digitaal en anderzijds fysiek. Ik heb er eigenlijk altijd wel over geblogd. Er wordt ingezet op digitaal door middel van e-books, waardoor het sluiten van bibliotheken gerechtvaardigd wordt door gemeenteraden.

Er kan wel geroepen worden dat de fysieke kant van de bibliotheken zo belangrijk is, maar ondertussen doen de gemeenteraden toch wel wat ze zelf willen.

Door de invoering van een digitale bibliotheek geeft het bijna een legitieme reden om bibliotheken maar te sluiten. Mensen hoeven niet per se een smartphone te hebben of een tablet. Via de desktop kan net zo gemakkelijk een e-book gelezen worden.

Ik ben dus echt benieuwd welke kant het opgaat de komende jaren. Een rapport gemaakt door grote namen in Nederland zegt minder dan een groot platform vol met e-books volgeplempt door de uitgevers.

Ik hoop dan ook dat bibliotheekdirecteuren in het land juist de noodzaak van de fysieke bibliotheek kunnen benadrukken bij de subsidieverstrekkers in Nederland.

Digitaal is natuurlijk belangrijk in deze wereld, maar fysiek is minstens zo belangrijk. Al dan niet zelfs belangrijker dan digitaal.

Retailen doe je (niet) zo

Retail in de bibliotheken. Ja, ik ben nog altijd sceptisch. Maar ergens snap ik het wel, want de bibliotheken moeten leren van de commercie. Massa is kassa.

Toen ik begon in de bibliotheken vond ik dat er veel moest veranderen aan het bibliotheekwerk en de bibliotheekwereld. Inmiddels zijn we bijna vijf jaar verder en er is veel veranderd. Retail is de bibliotheekwereld ingeslopen en verspreidt zich nog als een olievlek door het land.

Is niks mis mee eigenlijk. Bibliotheken mogen zelf kiezen hoe ze er invulling aan geven. In november heb ik in het kader daarvan sessies bijgewoond van Ter Sprake. Een bureau van enthousiaste dames die de retailgedachte tussen de oren van de bibliothecarissen moet krijgen.

Ik vond/vind zelf deze sessies enigszins overbodig. Qua werk is er weinig veranderd. Maar desalniettemin hebben ze wel mijn ogen geopend in andere winkels. In de echte retail.

Hoe het moet
Tijdens die sessies word je geleerd hoe je naar klanten toe stapt, hoe je een praatje houdt met de intentie om meer boeken mee te laten nemen of de mensen te wijzen op een activiteit van de bibliotheek.

Het is eigenlijk allemaal gesneden koek. Maar je wordt ook geleerd hoe om te gaan met informatievragen, hoe sluit je een gesprek af en hoe behandel je de persoon tegenover je.

Opfrissing daarvan is altijd goed.

Hoe het niet moet
Maar de dames zeggen ook: Let eens op hoe je zelf behandeld wordt in de retail. Welke punten zijn niet goed en welke wel.

Afgelopen weekend was ik op zoek naar een keukenblad bij verschillende winkels. De eerste de beste bouwmarkten hebben ze wel. Maar ik kon in de eerste bouwmarkt (Karwei) geen keukenbladen vinden. De hele winkel doorgezocht en uiteindelijk heb ik het gevraagd aan een stofzuigende jongeman.

Ik wilde hem eigenlijk niet storen, want hij was zo druk bezig. Maar toch maar gevraagd. Hij deed de stofzuiger uit, liep voor me uit naar de stelling en zei: Hier is het.

Voordat ik het door had, was hij alweer weg en binnen 30 seconden hoorde ik de stofzuiger weer. Ik stond daar nog met vele vragen en geen antwoorden. Ik was er klaar mee en ging naar de buurman. De Gamma.

In deze winkel hetzelfde verhaal. Ik kon de keukenbladen niet vinden en vroeg het weer aan een medewerker. Deze was ook rond de 18-20 jaar oud. Hij bleef tenminste wel staan, omdat ik direct een vraag stelde: Kunnen deze bladen ook op maat besteld worden?

Hij wist het antwoord niet en belde met een collega. Terwijl hij aan de telefoon was, zag ik dat dat wel kon. Fijn!

De medewerker hing op en door de winkel galmde: Wil de heer (...) naar de keukenbladen komen?

Dus, fijn. Een andere medewerker die mijn vragen kon beantwoorden. De jongeman die getelefoneerd had, was inmiddels ook vertrokken. Is dat beleid van bouwmarkten?

Ik heb daarna nog 2 minuten gewacht op de andere medewerker, die omgeroepen werd. Geen actie, dus dan maar een reactie. Weggaan. Klaar ermee. Dag Gamma.

Terwijl ik naar buiten liep, zei een andere jongeman (student, rond de 20), een ingestudeerde goedemiddag tegen me. Ik groette vriendelijk terug.

Dus ja, zonder antwoorden van de medewerkers, geen keukenblad verkocht en deze winkels hoeven ook niet verwachten dat ik daar een blad ga kopen.

Daarnaast hoorde ik gisteren een anekdote bij een andere vestiging van Karwei. Een kortingsactie werd door een jonge medewerker verkeerd uitgelegd. 20 procent korting op 1 artikel in plaats van alle artikelen van hetzelfde product. En daarnaast scheen de winkel geen waterpompen te verkopen. Een oudere medewerker ontkrachtte beide stellingen al snel.

Het is echt vreemd dat door bezuinigingen jonge mensen aangenomen worden, die zelf niet eens weten wat er te koop is in de winkel. Die niet weten om te gaan met klanten. Nee, stofzuigen is belangrijk. Natuurlijk niet! Verkopen is het belangrijkste.

Dus ik weet ook niet waar de focus ligt bij deze winkels. In ieder geval moet het heel anders, willen de winkels nog overleven in deze veranderende wereld. Niet alleen digitaal, maar ook fysiek verandert er veel. In de omgang met elkaar en met de producten.

Ik vind het dus niet verwonderlijk dat het slecht gaat met de retail. Als je als klant zo behandeld wordt, dan ga je wel online shoppen. Dan zoek je wel een andere winkel op, waar je wel met respect en aandacht geholpen wordt.

Als bibliotheken kunnen we juist daar heel veel van leren. Zet goed opgeleide mensen in, in de bibliotheken, maar ook op de andere plaatsen in de organisatie.

Niet alleen maar marketingmensen, die denken te weten hoe het werkt in de bibliotheek. De beste marketingmensen zijn nog steeds de mensen op de werkvloer. Tussen de bezoekers en de lezers.

Dat je soms een geheugensteuntje of een opfriscursus nodig hebt, is niet erg. Is alleen maar fijn.