1001 bibliotheken, 1001 verschillen

Sinds 2009 ben ik officieel bibliothecaris (of bibliotheekmedewerker) en sinds september vorig jaar werk ik bij Muziekweb.

Ik kende maar een klein aantal dorpsbibliotheken toen ik begon. De OBA kende ik van horen zeggen, bibliotheken in Groningen en Leeuwarden kende ik ook maar amper.

Inmiddels ben ik al bijna het hele land doorgereisd op bezoek bij bibliotheken. In Noord-Holland, Zuid-Holland, Noord-Brabant, Friesland, Gelderland heb ik kleine en grote bibliotheken bezocht. Bezocht om mensen aan te sporen om muziek een mooie plek te geven in de bibliotheken. Om tips en trucs te delen om het gebruik hoger te krijgen. Maar ook om de succesverhalen te beluisteren.

Uiteraard moet ik de bibliotheek in Rotterdam zelf niet vergeten. Een grote verzamelplek voor mensen van alle lagen uit de samenleving.

Wat valt dan op eigenlijk bij al die bibliotheken. Dat zijn toch wel de verschillen. En dan niet de verschillen in grootte, maar de verschillen in visies. Zoveel bibliotheken er in Nederland zijn, zoveel visies zijn er in Nederland.

Elke bibliotheekdirectie kiest weer zijn/haar eigen inrichting, personeel, focuspunten. Dit heeft allemaal te maken met de gelden die tot hun beschikking is, maar ook met de ervaringen of juist het gebrek van ervaringen.

Er wordt wel landelijk eenzelfde visie ontwikkeld in de naam van retail, die nu juist doorontwikkeld wordt. Juist door de veranderende focus in bibliotheekland.

Ging het in 2009 nog vooral om het uitlenen van boeken (en zoveel mogelijk). Tegenwoordig worden de functies als het verblijven en de zogenoemde laaggeletterdheid tot primair doel benoemd.

Over 5 jaar zal het dan weer heel anders zijn. Er is al veel over geschreven (1825 dagen later, beleidsstukken etc.), maar het is nu al zeker dat wat we nu verzinnen in 2019 alweer achterhaald is.

De invloed van digitale middelen wordt heilig verklaard, maar uit cijfers blijkt eigenlijk dat mensen weer 'teruggaan' naar het papieren boek.

Ook in de visies van de verschillende bibliotheken zie je dat terug. De ene richt zich op de digitale bibliotheek, de andere weer op de fysieke en de laatste op de educatieve bibliotheek.

En dan heb je ook nog de "commerciële" bibliotheken, die er ergens tussenin hangen.

In ieder geval gebeurt er veel en dat is juist de kracht van de bibliotheken. Doorgaan in de alsmaar veranderende wereld. De wereld van boeken, digitaal en fysiek.

Einde der tijden

Er is de afgelopen tijd veel geblogd over al dan niet bloggen of niet. Mensen die altijd blogden, bloggen niet meer en er blijft een handjevol over die door blijft bloggen.

Bloggen over mensen die niet bloggen, over grote gebouwen, over innovaties, over non-innovaties. Punt blijft, wordt er nog wel geinnoveerd in Nederland?

Digitaal innoveren
Inmiddels is de laatste innovatie de opstartfase voorbij, de bibliotheek e-books, en wat blijft er straks nog over. Eigenlijk niks meer. Het is weer aan de lokale bibliotheken om te innoveren.

Maar waarvoor gaan we innoveren, waarom doen we dat en vooral voor wie doen we dat. Zijn de bezoekers (ik noem geen klanten) wel geinteresseerd in de innovaties van de bibliotheken.

Ik vraag het me eigenlijk af. We kunnen nu eindelijk mensen verwijzen naar het landelijk e-bookplatform, wat vast hangt aan de input van de uitgevers en de output van de leners. De introductie was een succes, maar nu is het zaak om de aandacht vast te houden op de lezers.

Ik ben daarom ook echt benieuwd wat de cijfers zijn. Of die na de eerste drie weken niet gigantisch gekelderd zijn. Iedereen had zijn/haar boekenplankje vol en wilde nog meer. Iets wat niet kon. Kijkt men nog naar de e-books? Ik vraag het me echt af.

Zelf ben ik alweer afgehaakt van het e-bookplatform. Leuk om te proberen en te weten hoe het werkt als bibliothecaris. En oh ja, de gratis e-books zijn er nog steeds. Dat zou allang ophouden, maar ik vermoed dat er afstel van komt. Dat wordt natuurlijk een non-reclame voor de bibliotheek e-books. Alsnog gaan betalen voor 18 (of 16?) e-books bovenop het lidmaatschap van de fysieke bibliotheek.

Dat vond ik al heel snel een drempel, maar nu kan men eigenlijk niet meer terug.

Oh en trouwens, nu de innovatie van de digitale bibliotheek ophoudt, wat gebeurt er met alle mensen die zich ermee beziggehouden hebben? Ik weet het inmiddels wel. Durf ik het te zeggen? Ja. Kan ik het zeggen. Nee. Niet hier. Niet openlijk. Waarom niet? Omdat er genoeg vertrouwenskwesties zijn binnen deze bibliotheekwereld. Iedereen heeft ze, niemand wil ze kwijt.

Fysiek innoveren
In ieder geval blijft het innoveren over. En wat blijkt waar bibliotheken vooral in innoveren? Dat zijn de gebouwen. Het ene na het andere grote bibliotheekgebouw wordt uit de grond gestampt, al dan niet samen met andere culturele instellingen. Dat dit allemaal ten koste gaat van de kleinere vestigingen willen mensen niet zien.

Maar daar ligt de zogenoemde her-innovatie. Uiteindelijk moeten de bibliotheken wel weer terug naar de mensen. De mensen komen niet meer naar de bibliotheek toe. Vooral niet als er nog betaald dient te worden om de bibliotheek te kunnen bereiken. Terug naar de mensen, maar dat duurt nog wel even.

Tot die tijd zal Nederland verarmen. Bibliotheken verrijken immers. Verrijken niet alleen de mensen, maar ook de woon- en leefomgeving van mensen.

Blijft de vraag: To blog or not to blog. Ik zie dat mijn laatste blogpost van begin februari is. Kom ik niks tegen om over te bloggen? Ja, zeker wel. Genoeg. Heb ik geen eigen mening meer? Ja, zeker wel. Genoeg. Heb ik nog genoeg tijd? Nee, niet meer. Daarom neem ik nu de tijd ervoor.

Er wordt gezegd dat mensen niet meer durven te bloggen. Volgens mij valt dat reuze mee. Mensen willen gewoonweg niet meer bloggen. Mocht je een eigen mening hebben, die goed verwoord wordt door andere bloggers, hoef je alleen nog maar stilzwijgend te knikken.

Digitaal of toch fysiek?

Ik heb al lange tijd niet meer geblogd over bibliotheken. Alleen maar over Muziekweb en muziek. Het is even tijd om dat recht te breien.

Ik zit in de wekelijkse trein van Groningen naar Den Haag om morgen weer te kunnen werken in Rotterdam en pak nu weer mijn blogmoment.

De afgelopen twee weken waren hectisch m.b.t. de e-books van De Bibliotheek. Er was zo'n lange voorbereiding en toch ging het mis. Onvoldoende capaciteit en onduidelijke werking van het platform.

Ik snap het niet.

Daarnaast waren de bibliotheken ook in het nieuws, vanwege het rapport van o.a. Job Cohen over de toekomst van de bibliotheken. Bedoeld voor de gemeenteraadsverkiezingen die de komende maand eraan komen.

Er is al zoveel geschreven over bibliotheken, maar ik vind het toch een tweedeling die lijkt te komen. Enerzijds digitaal en anderzijds fysiek. Ik heb er eigenlijk altijd wel over geblogd. Er wordt ingezet op digitaal door middel van e-books, waardoor het sluiten van bibliotheken gerechtvaardigd wordt door gemeenteraden.

Er kan wel geroepen worden dat de fysieke kant van de bibliotheken zo belangrijk is, maar ondertussen doen de gemeenteraden toch wel wat ze zelf willen.

Door de invoering van een digitale bibliotheek geeft het bijna een legitieme reden om bibliotheken maar te sluiten. Mensen hoeven niet per se een smartphone te hebben of een tablet. Via de desktop kan net zo gemakkelijk een e-book gelezen worden.

Ik ben dus echt benieuwd welke kant het opgaat de komende jaren. Een rapport gemaakt door grote namen in Nederland zegt minder dan een groot platform vol met e-books volgeplempt door de uitgevers.

Ik hoop dan ook dat bibliotheekdirecteuren in het land juist de noodzaak van de fysieke bibliotheek kunnen benadrukken bij de subsidieverstrekkers in Nederland.

Digitaal is natuurlijk belangrijk in deze wereld, maar fysiek is minstens zo belangrijk. Al dan niet zelfs belangrijker dan digitaal.

Retailen doe je (niet) zo

Retail in de bibliotheken. Ja, ik ben nog altijd sceptisch. Maar ergens snap ik het wel, want de bibliotheken moeten leren van de commercie. Massa is kassa.

Toen ik begon in de bibliotheken vond ik dat er veel moest veranderen aan het bibliotheekwerk en de bibliotheekwereld. Inmiddels zijn we bijna vijf jaar verder en er is veel veranderd. Retail is de bibliotheekwereld ingeslopen en verspreidt zich nog als een olievlek door het land.

Is niks mis mee eigenlijk. Bibliotheken mogen zelf kiezen hoe ze er invulling aan geven. In november heb ik in het kader daarvan sessies bijgewoond van Ter Sprake. Een bureau van enthousiaste dames die de retailgedachte tussen de oren van de bibliothecarissen moet krijgen.

Ik vond/vind zelf deze sessies enigszins overbodig. Qua werk is er weinig veranderd. Maar desalniettemin hebben ze wel mijn ogen geopend in andere winkels. In de echte retail.

Hoe het moet
Tijdens die sessies word je geleerd hoe je naar klanten toe stapt, hoe je een praatje houdt met de intentie om meer boeken mee te laten nemen of de mensen te wijzen op een activiteit van de bibliotheek.

Het is eigenlijk allemaal gesneden koek. Maar je wordt ook geleerd hoe om te gaan met informatievragen, hoe sluit je een gesprek af en hoe behandel je de persoon tegenover je.

Opfrissing daarvan is altijd goed.

Hoe het niet moet
Maar de dames zeggen ook: Let eens op hoe je zelf behandeld wordt in de retail. Welke punten zijn niet goed en welke wel.

Afgelopen weekend was ik op zoek naar een keukenblad bij verschillende winkels. De eerste de beste bouwmarkten hebben ze wel. Maar ik kon in de eerste bouwmarkt (Karwei) geen keukenbladen vinden. De hele winkel doorgezocht en uiteindelijk heb ik het gevraagd aan een stofzuigende jongeman.

Ik wilde hem eigenlijk niet storen, want hij was zo druk bezig. Maar toch maar gevraagd. Hij deed de stofzuiger uit, liep voor me uit naar de stelling en zei: Hier is het.

Voordat ik het door had, was hij alweer weg en binnen 30 seconden hoorde ik de stofzuiger weer. Ik stond daar nog met vele vragen en geen antwoorden. Ik was er klaar mee en ging naar de buurman. De Gamma.

In deze winkel hetzelfde verhaal. Ik kon de keukenbladen niet vinden en vroeg het weer aan een medewerker. Deze was ook rond de 18-20 jaar oud. Hij bleef tenminste wel staan, omdat ik direct een vraag stelde: Kunnen deze bladen ook op maat besteld worden?

Hij wist het antwoord niet en belde met een collega. Terwijl hij aan de telefoon was, zag ik dat dat wel kon. Fijn!

De medewerker hing op en door de winkel galmde: Wil de heer (...) naar de keukenbladen komen?

Dus, fijn. Een andere medewerker die mijn vragen kon beantwoorden. De jongeman die getelefoneerd had, was inmiddels ook vertrokken. Is dat beleid van bouwmarkten?

Ik heb daarna nog 2 minuten gewacht op de andere medewerker, die omgeroepen werd. Geen actie, dus dan maar een reactie. Weggaan. Klaar ermee. Dag Gamma.

Terwijl ik naar buiten liep, zei een andere jongeman (student, rond de 20), een ingestudeerde goedemiddag tegen me. Ik groette vriendelijk terug.

Dus ja, zonder antwoorden van de medewerkers, geen keukenblad verkocht en deze winkels hoeven ook niet verwachten dat ik daar een blad ga kopen.

Daarnaast hoorde ik gisteren een anekdote bij een andere vestiging van Karwei. Een kortingsactie werd door een jonge medewerker verkeerd uitgelegd. 20 procent korting op 1 artikel in plaats van alle artikelen van hetzelfde product. En daarnaast scheen de winkel geen waterpompen te verkopen. Een oudere medewerker ontkrachtte beide stellingen al snel.

Het is echt vreemd dat door bezuinigingen jonge mensen aangenomen worden, die zelf niet eens weten wat er te koop is in de winkel. Die niet weten om te gaan met klanten. Nee, stofzuigen is belangrijk. Natuurlijk niet! Verkopen is het belangrijkste.

Dus ik weet ook niet waar de focus ligt bij deze winkels. In ieder geval moet het heel anders, willen de winkels nog overleven in deze veranderende wereld. Niet alleen digitaal, maar ook fysiek verandert er veel. In de omgang met elkaar en met de producten.

Ik vind het dus niet verwonderlijk dat het slecht gaat met de retail. Als je als klant zo behandeld wordt, dan ga je wel online shoppen. Dan zoek je wel een andere winkel op, waar je wel met respect en aandacht geholpen wordt.

Als bibliotheken kunnen we juist daar heel veel van leren. Zet goed opgeleide mensen in, in de bibliotheken, maar ook op de andere plaatsen in de organisatie.

Niet alleen maar marketingmensen, die denken te weten hoe het werkt in de bibliotheek. De beste marketingmensen zijn nog steeds de mensen op de werkvloer. Tussen de bezoekers en de lezers.

Dat je soms een geheugensteuntje of een opfriscursus nodig hebt, is niet erg. Is alleen maar fijn.

Belgisch bezoek

We laten bij Muziekweb graag zien wie we zijn, wat we doen en wat we in huis hebben. In principe is iedereen welkom om een kijkje achter de schermen te nemen.

Zo zijn er al meerdere collega-bibliothecarissen geweest. Dan wel tijdens een workshop, dan wel tijdens een themabijeenkomst over de digitale muziekdiensten voor bibliotheken. 

Is er genoeg animo binnen bibliotheekland, laat het me weten, dan kunnen we wat regelen!

Deze week kwam een Belgische delegatie bibliothecarissen naar Rotterdam voor een bezoek aan Muziekweb en aan de bibliotheek zelf.

Muziekweb heeft de grootste muziekcollectie van Europa en er is al veel werk gestoken in het digitaliseren van muziek. Ruim 450.000 cd's zijn gedigitaliseerd en beschikbaar gesteld via de website of via diensten als Muziekwebluister.

In Nederland is Muziekwebluister onderdeel van het pakket databanken, wat de inkoopcommissie van de VOB heeft samengesteld. Bibliotheken betalen via het omslagstelsel voor de dienst.

In Belgie is het anders. Daar moeten bibliotheken elk apart een licentie afkopen voor het gebruik van Muziekwebluister. Dat is toch wel een stuk lastiger dan hoe het in Nederland is geregeld. Eigenlijk zou er een Europese wetgeving moeten komen, waardoor de afname van een dergelijke dienst direct goed geregeld is.

In ieder geval waren er gisteren 16 zeer enthousiaste mensen uit het Belgische werkveld op bezoek. Ze werden verwelkomd met een lunch en kregen een rondleiding.

Op het Muziekwebplein, bij de redactie en inkoop en op de Jongerenvloer van de bibliotheek Rotterdam. De algehele mening was dat Muziekweb de zaken goed op orde heeft. Professioneel en centraal. 

Eigenlijk zou men Muziekwebluister direct al willen meenemen naar Belgie, als dat zou kunnen. Door rechtenkwesties kan dat helaas niet.

Na de middagkoffie kreeg de delegatie nog een rondleiding verzorgd door de bibliotheek van Rotterdam.

Met een goed gevulde goodiebag vertrok het gezelschap weer naar het zuiden. Hopelijk kunnen we de diensten van Muziekweb binnenkort ook naar hen brengen.

Wordt vervolgd!

#Muziekwebluister. Een paar maand later

Zo, ik heb eindelijk tijd om te bloggen. In de trein richting Tilburg pak ik mijn blogmoment. Op de andere dagen ben ik of druk bezig in Rotterdam, of onderweg of aan het werk in de bibliotheken van Noordoost Friesland. De weekenden zijn dan echte rustmomenten.

Ik werk nu al enkele maanden voor Muziekweb en het bevalt me prima. Een afwisselende baan. Het is kantoorwerk, bibliotheken bellen, mailen. Maar ook het samenstellen van promotiepakketten voor de ondersteuning van de promotie van Muziekwebluister in de bibliotheken.

Daarnaast bezoek ik bibliotheken om erachter te komen waarom Muziekwebluister niet werkt. Maar ook, zoals vandaag, waarom Muziekwebluister een succesverhaal is. En tenslotte is het ook een mogelijkheid om Muziekwebluister te introduceren in bibliotheken.

Bijkomende taken zijn ook nog het onderhouden van de sociale media van Muziekweb: Twitter en Facebook.

Een veelzijdige baan, die nooit verveelt.

Collectie
Muziek behoorde lange tijd tot de collectie van de bibliotheken. In de vorm van lp's, later cd's en nu worden deze collecties helaas steeds vaker afgebouwd. Is het dan zaak om alleen de hits nog beschikbaar te stellen of ga je je profileren naar een deskundige bibliotheekcollectie met een bepaald muziekgenre?

Muziekweb heeft in principe alles en leden van de bibliotheken hebben doorgaans de gewenste cd binnen een week in huis. In Rotterdam staat een prachtige collectie, die nog veelvuldig gebruikt wordt door heel Nederland. Elke dag verscheept de expeditiedienst honderden cd's, lp's en dvd's naar de openbare bibliotheken.

Tijdens bezoeken aan bibliotheken hoor ik graag de complimenten voor onze catalogus aan. Alles is er te vinden en alles is goed te vinden. Dat kun je niet altijd zeggen van de streaming diensten die er nu zijn.

Klassieke muziek is uitstekend te vinden, als je weet wat je zoekt.

Terug naar Muziekwebluister. Deze dienst is nog niet zo lang geleden opgestart en nieuwe diensten hebben een aanlooptijd nodig om voldoende te embedden in de bibliotheeksamenleving. Meestal drie jaar.

Dat is nog best een lange tijd te gaan, maar ondertussen staan de bibliotheken ook niet stil. Die schrijven hun muziekcollecties af en herinrichten hun bibliotheken op dusdanige wijze dat muziek er geen plek meer in heeft.

Muziek hoort bij de bibliotheken. Net als tijdschriften, dvd's en luisterboeken. Wil je de laatste editie van Vrij Nederland lezen, dan ga je naar de bibliotheek. Lekker rustig met een kop koffie of thee. Koekje erbij.

Ontdek je muziek
Muziekwebluister vervult die functie voor de muziekliefhebbers onder de bibliotheekbezoekers. Ik kwam het zelf tegen in de bibliotheek van Dokkum.

Daar was een man, wiens vrouw regelmatig in de bibliotheek te vinden was. Zij internet graag en hij kwam een keer mee. Hij zag de banner staan en begon te luisteren.

Helaas ging de bibliotheek dicht, maar hij zou de volgende dag weer komen. Ik heb hem ook uitgelegd dat je via een laptop naar de muziek kunt luisteren.

Heel gemakkelijk via de link Muziekweb.nl/Luister en je hebt de gehele cd-collectie van Muziekweb op je laptop. Je hoeft niet meer te betalen voor je abonnement bij de streaming diensten. Je eigen vertrouwde laptop, waarop je ook nog kunt werken aan andere zaken.

In dit jaar komt er daarnaast ook nog app voor Muziekwebluister. Via Android tablet en iPad kunnen mensen dan naar de gehele collectie luisteren.

Dus een breed scala aan luistermogelijkheden: Vaste pc, laptop en tablet.

In ieder geval is het dan ook zaak voor de bibliotheken om een prachtige plek samen te stellen voor de bezoekers. Want die zijn nog altijd de koning(in) van de bibliotheek.

Klantgericht bezig zijn als @Muziekweb

Vandaag kwam ik onderstaande tweet tegen van @OBAmsterdam.

A.s. donderdag in Bibliotheek Indische Buurt een muziekhistorische lezing van Wout Strootman over Gustav Mahler: http://t.co/K5ew7hjLT7
— OBA (@OBAmsterdam) December 10, 2013

Wat wil nu het geval, Muziekweb heeft een prachtige en tijdloze themafolder ontwikkeld over Mahler. Deze kun je hier online lezen.

Daarnaast is er een heel scala aan themafolders. De andere themafolders over moderne en klassieke muziek zijn in dit totaaloverzicht te vinden.

Ik beantwoordde de tweet van OBA met onderstaande. Als we iets versturen via landelijk transport kost het toch langere tijd.

@patrick23dingen Wat jammer dat we dit niet wisten. Wellicht kun je het nog sturen (k.bartelds@oba.nl), dan stuur ik het door! Dank!
— OBA (@OBAmsterdam) December 10, 2013

Maar mijn collega attendeerde me erop dat we ook een spoedzending kunnen doen via de post. Dus toen besloot ik maar om de OBA te bellen, mocht er alsnog interesse voor zijn.

Ik kreeg mevrouw Bartelds aan de telefoon, die me weer doorverwees naar de bibliotheek in de Indische Buurt. De accountmanager die de lezing organiseerde moest ik namelijk spreken.

De betreffende bibliotheek belde ik en de accountmanager was er niet. Gelukkig kreeg ik wel direct de juiste persoon aan de lijn die donderdag de lezing begeleidt.

Hij zag zeker ook de toegevoegde waarde voor de themafolder in en ik mocht een stapel opsturen. Samen met voorbeelden van de andere themafolders moest het nog op de post.

Dat was toch een ander verhaal. De post in de bibliotheek van Rotterdam was al opgehaald. Dus ik moest wel op zoek naar een brievenbus. Aangezien ik de omgeving nog niet helemaal ken, duurde het even voordat ik de brievenbus vond.

De opening bleek al preventief kleiner gemaakt te zijn. Het poststuk moest daarom naar het postkantoor. En waar die zit, wist gelukkig een collega me te vertellen. Uiteindelijk is het wel goed gekomen.

Hopelijk kunnen de bezoekers aankomende donderdag genieten van de themafolder.

Tenslotte heb ik @OBAmsterdam ook weer ingelicht.

@patrick23dingen Wat fijn! Dank je!!
— OBA (@OBAmsterdam) December 10, 2013

Overigens geldt dit voorbeeld voor alle andere bibliotheken in Nederland.

Muziekweb kan namelijk voor muziekbijeenkomsten, lezingen etc. gemakkelijk themafolders toesturen.